دانشنامه پژوهه بزرگترین بانک مقالات علوم انسانی و اسلامی

امر بین الامرین

No image
امر بین الامرین

نظریه‌ای است که طبق آن، باورهای افراطی مبتنی بر جبر و تفویض مردود شمرده می‌شود و راهی میانه در زمینۀ حدود توانائی و اختیار انسان در انجام دادن کارهای ارادی، پیشنهاد و اثبات می‌گردد راهی که بنا به باور طرفداران آن، نه قدرت خدا را محدود می‌سازد، نه به بنیان حکمت و عدالت الهی خللی وارد می‌آورد. متکلمان امامیه با بهره‌گیری از راهنمایی‌های پیشوایان خود در این زمینه، به ویژه به استناد حدیثی معروف که از امام صادق (ع) نقل گردیده و طبق آن جبر و تفویض مردود شمرده شده و راه درست، راه میانه، به شمار آمده است، کوشیده‌اند تا با تفسیر آن حدیث، یعنی حدیث:

« لاجبر و لا تفویض و لکن امریین الامرین »

معنی راه میانه یا «بین امرین» را روشن سازند. به منظور تحقق این هدف و در راه تفسیر حدیث امام صادق (ع) نظریه‌های گوناگونی از سوی متکلمان امامیه بیان شده است. در این مقاله، جامع‌ترین و برجسته‌ترین نظریه را بیان می‌کنیم:

انسان علت نزدیک و خدا علت دور کارهای آدمی است: طبق این دیدگاه که خواجه نصیر طوسی از آن دفاع می‌کند، چون کارهای انسان را با قطع نظر از اسباب قدرت و ارادۀ وی مورد توجه قرار دهیم، آنها را انجام شده از سوی انسان و محصول قدرت و ارادۀ وی می‌یابیم و وقتی توجه کنیم، کارهای انسان را از سوی خدا و آفریدۀ او می‌بینیم و به جبر باور می‌کنیم. چرا که می‌بینیم همۀ سبب‌های توانایی آدمی پدید آمده از سوی خدا و آفریدۀ اوست، چنان‌که ارادۀ آدمی از علم به مصلحت، شهوت یا غضب سرچشمه می‌گیرد و همۀ این امور از شعور به بار می‌آید و اسباب شعور نیز از سوی خدا آفریده می‌شود. به نظر خواجه، با حاصل آمدن اراده، است که فعل قطعی می‌شود و به ناچار کار از سوی انسان انجام می‌گیرد.

اما این قطعی شدن کار با اختیار آدمی ناسازگار نیست. بدین گونه خواجه نصیر با تأکید ورزیدن بر حقانیت اختیار و درست بودن این معنی که کارها، با واسطه از سوی خداست، چنین نتیجه می‌گیرد که کارهای ارادی انسان یک‌سره از سوی خدا آفریده می شود [= نفی جبر] و نه یکسره از قدرت آدمی پدید می‌آید [= نفی تفویض]، بلکه به وسیلۀ هر دو، یعنی خدا و انسان، انجام می‌پذیرد. بدین معنی که کارها بی‌واسطه از سوی انسان انجام می‌پذیرد و ارادۀ آدمی علت قریب فعل ارادی اوست، اما با واسطه، آفریدۀ خداست و ارادۀ حق تعالی، علت بعید آن به شمار می‌آید. ملامحسن فیض، در تأیید همین معنی می‌گوید:

اعتقاد به تفویض با محدود کردن توجه به اسباب قریب فعل و نادیده انگاشتن اسباب بعید آن حاصل می‌آید. چنان‌که اعتقاد به جبر از محدود ساختن توجه به علت نخستین و نظر برگرفتن از اسباب قریب فعل به بار می‌آید. به نظر فیض، باور راستین و اعتقاد واقعی یعنی بین الامرین آنگاه رأی کسی حاصل می‌شود که هم به اسباب قریب فعل توجه کند و هم اسباب بعید آن را از نظر دور ندارد. چرا که انجام گرفتن کارها از سوی انسان و به دست وی ولی با کمک و یاری خداست، که:

« لاحول و لا قوة الا بالله »

بنا به گفتۀ امام عسکری (ع) بدان‌گونه که طبرسی در احتجاج خود آورده است، انسان نمی‌تواند از گناه بپرهیزد، مگر با کمک خدا که:

« لا حول بنا عن المعاصی الا بعصمة الله »

و نیز نمی‌تواند به نیکی روی آورد مگر با یاری حق تعالی که:

«لا قوة لنا علی طاعة الله الا بعون الله».

این موضوعات را نیز بررسی کنید:

جدیدترین ها در این موضوع

راه درمان فحش و ناسزاگویی

راه درمان فحش و ناسزاگویی

از جمله عادات رایج در میان برخی از افراد جامعه، بر زبان آوردن الفاظ نادرست و رکیک است که از آن تعبیر به «فحش» می‌شود.
No image

روان شناسی در عصر عبور از تجدد

در دوره پست مدرن، عوامل اجتماعی اهمیت بیشتری نسبت به ویژگی‌های بیولوژیک دارند
نقش عوامل فردی و اجتماعی در امیدواری

نقش عوامل فردی و اجتماعی در امیدواری

آیا امید و انگیزه افراد برای فعالیت و پیشبرد امور خود و جامعه شان امری است فردی که تنها در ویژگی‌های روانی و شخصیتی افراد ریشه دارد یا فرهنگ و شرایط اجتماعی هم بر آن موثر است؟
نماز و کارآمدی چرخش خون در مغز

نماز و کارآمدی چرخش خون در مغز

عبادت‌های اسلامی فواید جسمی روشنی برای بدن انسان دارد. این پژوهش به دنبال بیان تاثیرات مثبت حرکات نماز در چرخش خون در مغز و مقارنه‌ی تاثیرات نماز با تاثیر جایگزین‌های آن در اثر انجام ورزش است.
فقر و بهداشت روانی از دیدگاه دین و روان شناسی

فقر و بهداشت روانی از دیدگاه دین و روان شناسی

این مقاله، به پیامدهای گوناگون جسمی، فرهنگی ـ اجتماعی و روانی فقر بر بهداشت روانی می‌پردازد. فقر فرهنگی، انزوا، پرخاشگری، ضعف اخلاقی و دینی، کاهش عزت نفس، اضطراب و اختلالات روانی از جملة این آثار مخربند.
Powered by TayaCMS