فعالیت های علمی سید علی سید مرتضی

دارالعلم و کتابخانه سیّد

در زمان سید مرتضى(رحمه الله) شهر بغداد در مدتى کوتاه شاهد گسترش علم و ادب بود. در آن روزگار شیفتگان دانش و معرفت از دورترین نقاط جهان به آنجا مى آمدند تا از محضر استادانى چون سید مرتضى توشه اى گرفته، به دیار خود بازگردند و اقوام خود را ارشاد نمایند. در ظاهر هیچ مشکلى براى تحصیل علوم و معارف انسانى و اسلامى فرا روى آنان دیده نمى شد جز فقر و تنگدستى افراد - بویژه در سالهایى که قحطى شدید در شهر رخ نمود و مردم از جمله دانش پژوهان را در تنگنا و سختى قرار داد. در آن سالها طلاب بیش از دیگران براى تأمین زندگى و نیازمندیهاى تحصیلى خود در زحمت بودند و کتابخانه اى نیز در آن زمان در شهر وجود نداشت. از این رو سید مرتضى بر آن شد تا بخشى از خانه خود را به اهل علم اختصاص دهد تا شاگردان و دانش پژوهان با استفاده از آن و کتابخانه اش، به تحقیق و مطالعه و مذاکرات علمى و تألیف بپردازند, که آن مرکز بعدها «دارالعلم» نامیده شد. مرحوم علامه امینى مى نویسد : «ابن طىّ»گفته : او اوّلین کسى است که خانه اش را دارالعلم قرار داد و براى مباحثه و مناظره آماده کرد.^([1])

ابوالقاسم تنوخى، قاضى مدائن و شاگرد سید مى گوید : «کتابخانه وى (سید مرتضى) داراى هشتاد هزار جلد کتاب بود که او آنها را خوانده یا تألیف کرده بود یا مطالب آنها را به خاطر داشت.^([2])

کار ارزشمند دیگرى که سید مرتضى در این زمینه انجام داد این بود که یکى از روستاهاى متعلق به خود را براى تأمین کاغذ دانشمندان و فقها وقف نمود و مخارج زندگى شاگردان را نیز از درآمد املاکش مى پرداخت.^([3])

البته معلوم نیست املاکى که سید در اختیار داشته از ملک شخصى خود وى بوده بلکه به احتمال زیاد این اموال متعلق به بیت المال بوده و سید مرتضى آنها را در جاهاى مناسب از جمله در راه پیشبرد اهداف اسلام و تربیت شاگردان و رسیدگى به نیازمندان جامعه هزینه مى نموده است.

[1] -الغدیر، ج4، ص268.

[2] - مفاخر اسلام، ج3، ص285.

[3] - روضات ,الجنات، ج4، ص296.

منبع:فرهیختگان تمدن شیعه