29 دی 1395, 8:15
اسلام دینی است که برای تمام ابعاد زندگی پیروان خود برنامه دارد. طبیعی است مسائل اقتصادی که در زندگی انسانها از اهمیت ویژهای برخوردار است نیز از دید اسلام پنهان نماند. اسلام با وضع مالیاتهای اسلامی همچون خمس و زکات، برای این بُعد زندگی انسانها نیز برنامهریزی کرده است؛ اما دستورهای مالی اسلام به خمس و زکات منحصر نمیشود و مسلمان راستین باید در حد توان خود، در راه اعتلای دین اسلام گام بردارد و برای پیشرفت آن هزینه کند. شاید بتوان گفت تأمین هزینههای مسجد، یکی از بهترین راههایی است که مومنان با انجام آن، میتوانند قسمتی از دِین خود را به اسلام ادا کنند. اما این مهم چگونه اتفاق میافتد؟ چگونه میتوان مسلمانان را ترغیب کرد تا با میل و رغبت، قسمتی از هزینههای مسجد را به عهده بگیرند؟
در این زمینه آیات و روایاتی وجود دارد که مومنان را به این امر مهم ترغیب میکند. در قرآن درباره ویژگی کسانی که مساجد را آباد میکنند، چنین آمده است: «إِنَّمَا یَعْمُرُ مَسَاجِدَ اللّهِ مَنْ آمَنَ بِاللّهِ وَالْیَوْمِ الآخِرِ وَأَقَامَ الصَّلاَةَ وَآتَى الزَّكَاهَ وَلَمْ یَخْشَ إِلاَّ اللّهَ فَعَسَى أُوْلَـئِكَ أَن یَكُونُواْ مِنَ الْمُهْتَدِینَ»؛ مساجد الهی را تنها کسی آباد میکند که ایمان به خدا و روز قیامت آورده و نماز را بر پا دارد و زکات را بپردازد و از چیزی جز خدا نترسد، امید است چنین گروهی هدایت یابند» (1). همچنین پیامبراکرم(ص) در روایتی فرمودند: «کسی که در یکی از مساجد خدای بزرگ چراغی بیفروزد، تا زمانی که نوری از آن چراغ در مسجد میتابد، فرشتگان و حاملان عرش خدا، پیوسته برای او استغفار میکنند» (2). آن حضرت در روایت دیگری فرمودند: «هر کس دوست دارد قبرش تاریک نباشد، مساجد را نورانی کند» (3). میتوان امروزه مصداق این دو روایت را در پرداخت هزینه برق مسجد دانست و شاید بتوان گفت دیگر هزینههای مسجد نیز شامل این روایات میشوند.
امروزه در تمام دنیا سازمانهای مردمنهاد (NGO) مشغول فعالیت هستند. این سازمانها معمولا فعالیتهای خیرخواهانه انجام میدهند و هزینههای آنها، اغلب توسط اعضا یا افراد نیکوکار تأمین میشود. در اسلام سازمانی وجود دارد که تقریبا همانند سازمانهای مردمنهاد است با این تفاوت که کارایی آن به مراتب بیشتر است. مسجد مکانی است که در طول تاریخ همواره فعالیتهای خیرخواهانهای در آن صورت میگرفته است. این فعالیتها نیازمند هزینه است که همانطور که هزینه اغلب سازمانهای مردمنهاد، توسط اعضای آن تأمین میشود، بسیار شایسته است که هزینههای مسجد نیز توسط نمازگزاران تأمین شود. اگر نمازگزاران به کارکردهای مسجد توجه کنند و حتی ثواب آبادی آن را در نظر نگیرند، مطمئنا در پرداخت هزینههای آن کوتاهی نخواهند کرد.پیامبر اکرم(ص) در روایتی فرمودند: «کسی که در یکی از مساجد خدای بزرگ چراغی بیفروزد، تا زمانی که نوری از آن چراغ در مسجد میتابد، فرشتگان و حاملان عرش خدا، پیوسته برای او استغفار میکنند.
مخارج مسجد باید جزء امور زندگی افراد مومن و مسجدی قرار گیرد؛ نه اینکه کمک به مسجد به صورت گسسته و موردی باشد. علاوه بر آیات و روایاتی که بر این امر تأکید میکنند که در این نوشته به بعضی از آنها اشاره شد، دلیل عقلی و اجتماعی نیز آن را تأیید میکند. امروزه نقش مثبت مسجد در اجتماع بر هیچکس پوشیده نیست. مسجد با کارکرد چند بُعدی خود، موجب کاهش جرائم اجتماعی، افزایش آگاهی عمومی، تقویت همبستگی اجتماعی و ملی و... میشود. متأسفانه گاهی بعضی از افرادی که از نقش مهم مسجد در زمینههای مختلف اجتماعی غافل هستند، صرف هزینه در جای دیگر را بر مسجد ترجیح میدهند. در حالی که اگر این افراد حتی با دیدی غیرمذهبی به مسجد نگاه کنند و کارکردهای آن را در نظر بگیرند، هیچگاه چنین تصور باطلی نخواهند کرد.
آموزههای نبوی بر وفای به قول و قرارها تأكید داشته و آن را از نشانههای ایمان شخص میشمارد. به سخن دیگر هر كسی اگر بخواهد درباره ایمان شخصی داوری كند باید به شیوه رفتاری او در عمل به قول و قرارهایش توجه كند كه اگر به قولی كه میدهد عمل كند میتوان آن را نشانه ای از ایمان شخص دانست، به ویژه آن كه این قول و قرار، زبانی و شفاهی باشد و تنها خود و دیگری و خدا از آن گاه باشند. به هر حال پیامبر(ص) و امامان معصوم بر این اصل اساسی جامعه و انسانیت توجه داشتند. به عنوان نمونه میفرمایند: من كان یومن بالله و الیوم الاخر فلیف اذا وعد؛ آن كس كه به خدا و روز جزا ایمان دارد باید به وعده خود وفا كند (اصول كافی، ج 2/ص 463، حدیث2). در همین رابطه امیر مومنان(ع) نیز میفرماید:ان الوفاء بالعهد من علامات اهل الدین؛ وفای به عهد از نشانههای مردم متدین است (سفینه البحار، ج 2/ ص 576). اصولا از نظر اسلام كسی كه پایبند به پیمان خود نباشد دین ندارد: لادین لمن لاعهد له (بحار الانوار، چاپ بیروت، ج 27/ ص 69). چنان كه براساس همین مبانی و اصول است كه نشانه نفاق شخص در ایمان به خدا و رستاخیز را میتوان در بدقولیهای وی جست وجو كرد. كسی كه به قول و قرارهای خویش پایبند نیست نمیتواند مدعی ایمان باشد؛ زیرا قول و عملش با هم تطابق ندارد و عدم مطابقت قول و عمل، خود یكی از مهم ترین نشانههای نفاق است. از این رو پیامبر اكرم(ص) میفرماید:آیه المنافق ثلاث اذا حدث كذب و اذا وعد اخلف و اذا ائتمن خان؛ نشانه منافق سه چیز است: دروغگویی، پیمان شكنی و خیانت در امانت (المستطرف، ج 1/ ص 891). امیرمومنان(ع) در فرمان خود به مالك اشتر بر جایگاه عمل به قول و قرارها تأكید میورزد و میفرماید: ایاك... ان تعدهم فتتبع موعدك بخلفك... و الخلف یوجب المقت عندالله والناس قال الله تعالی «كبر مقتا عندالله ان تقولوا ما لاتفعلون»؛ بپرهیز از اینكه به مردم وعده بدهی و تخلف كنی... زیرا (تخلف از وعده) موجب خشم خدا و مردم خواهد شد، چنان كه قرآن میفرماید: «نزد خدا بسیار خشم آور است كه بگویید چیزی را كه به آن عمل نمیكنید» (نهج البلاغه، صبحی صالح، نامه 35.) امام صادق(ع) وفای به عهد را از حقوق ایمانی برمیشمارد و میفرماید: المؤمن اخوالمؤمن عینه و دلیله لایخونه و لایظلمه و لایغشه و لایعد عده فیخلفه؛ مؤمن برادر مومن و مانند چشم و راهنمای اوست، به او خیانت نمیكند و ستم روا نمیدارد و او را فریب نمیدهد و به او وعده ای نمیدهد كه تخلف كند. (اصول كافی، ج 2/ ص 661، حدیث 3.)
کتابخانه هادی
پژوهه تبلیغ
ارتباطات دینی
اطلاع رسانی
فرهیختگان