عدم توجه به خیر دیگران؟!‌

نقد و بررسی لذت گرایی اپیکوری

در مقالات پیشین به برخی از اشکالات مکتب لذت گرایی اپیکوری اشاره نمودیم. یکی دیگر از ایرادات و اشکالاتی که بر این مکتب وارد است تکیه و تاکید آن بر لذت شخصی است. به عبارت دیگر، این مکتب معیاری معقول و قابل دفاع برای موارد تعارض لذت شخصی یک فرد با لذتهای شخص یا اشخاص دیگر ارائه نمی‌دهد. توضیح آنکه، اگر بهره‌مندی از یک لذت شخصی متوقف بر الم و درد فرد یا افراد دیگر و یا محروم شدن آنان از لذت یا لذتهایی باشد، در آن صورت چه باید کرد؟ آیا باز هم باید بی توجه به دیگران، به دنبال افزایش خیر خود و بهره‌مندی از لذت شخصی خود باشیم؟ یا آنکه باید دیگران را بر خود مقدم داشته، احسان و ایثار را پیشه کنیم؟ آیا باید در چنین مواردی دیگر گزین باشیم یا آنکه همواره و همه جا خودگزینی را اختیار نماییم؟ ظاهراً پاسخ اپیکوریان به این سئوالات نیز این است که ما باید همواره و همه جا به دنبال خیر شخصی خود باشیم، که در این صورت باید بر بسیاری از ظلمها و جنایت‌ها مهر تایید زد. و یا دستکم، باید بر همه ظلمهایی که در جهت تامین نیازمندی‌ها و لذتهای طبیعی و ضروری صورت می‌گیرد، مهر تایید اخلاقی زد و فاعل آنها را تحسین و تشویق نمود. یعنی اگر تهیه لقمه نانی متوقف بر ضرر رساندن به دیگران و یا محروم کردن آنان از آن لذت باشد، از نظر اخلاقی هیچ گونه قبح و ایرادی ندارد. ‌

به هر حال، بر اساس این مکتب نمی‌توان هیچ ظلم و جور و جنایتی را از نظر اخلاقی محکوم دانست و یا دستکم آن دسته از ظلم و جنایتهایی که در جهت تامین لذتهای طبیعی ضروری باشد، از نظر اخلاقی نه تنها بد نیستند، بلکه باید مورد تحسین و تشویق نیز قرار گیرند. نیاز به توضیح ندارد که چنین قضاوت و چنین دیدگاهی هرگز نمی‌تواند مورد تایید هیچ انسان عاقلی قرار گیرد. زیرا آنچه که از نظر عقلای عالم به عنوان ارزش اخلاقی شناخته می‌شود، دستکم منحصر به کارها و لذایذ فردی و شخصی نیست. بسیاری از ارزشهای اخلاقی صرفا در جامعه و در ارتباط با دیگران معنا پیدا می‌کنند و به هیچ وجه پذیرفتنی نیست که کارهای اخلاقی را در کارهای فردی خلاصه کنیم. به هر حال، باید دیگران را هم به حساب آورد و در اینجاست که می‌بینیم گاهی لذت شخصی ما با لذت فرد یا افراد دیگر تزاحم پیدا می‌کند و باید برای گزینش هر کدام از آنها معیاری داشته باشیم و مکتب اپیکور برای این نوع از تزاحمات نیز هیچ معیار و ملاکی ارائه نمی‌دهد.‌