دانشنامه پژوهه بزرگترین بانک مقالات علوم انسانی و اسلامی

اَشکال اربعه

No image
اَشکال اربعه

كلمات كليدي : اَشكال اربعه، علم منطق، حد وسط ، قياس، حد اصغر، حد اكبر، قياس اقترانى

اَشکال جمع شکل به معنى صورت و هیئت و اربعه به معنى چهارگانه است. در اصطلاح علم منطق، چگونگى ترکیب حد وسط با دو حد دیگر در مقدمتین قیاس، یا هیئت و صورت قرار گرفتن حد وسط با حد اصغر و حد اکبر در دو مقدمه قیاس اقترانى را «شکل»مى‌نامند. این هیئت و صورت چهارگونه است و در نتیجه، قیاس داراى چهار شکل خواهد بود که از آن به اشکال اربعه تعبیر مى‌شود:

1) شکل اول: قیاسى است که حد وسط در صغراى آن، محمول و در کبراى آن موضوع است. مانند«انسان » در این قیاس: پرویز، انسان است (صغرى)، هر انسانى متفکر است (کبرى)، پرویز متفکر است (نتیجه).

2) شکل دوم: قیاسى است که حد وسط در هر دو مقدمه آن محمول است. مانند «حیوان» در این قیاس: هر انسانى حیوان است (صغرى) هیچ جمادى حیوان نیست (کبرى)، هیچ انسانى جماد نیست (نتیجه).

3) شکل سوم: قیاسى است که حد وسط در هر دو مقدمه آن موضوع است. مانند«انسان » در این قیاس: هر انسانى حیوان است (صغرى)، هر انسانى ناطق است (کبرى)، برخى از حیوانها ناطق هستند (نتیجه).

4) شکل چهارم: قیاسى است که حد وسط در صغراى آن موضوع و در کبراى آن محمول است (عکس شکل اول). مانند «انسان» در این قیاس: هر انسانى حیوان است (صغرى)، هر ناطقى انسان است (کبرى)، برخى از حیوانها ناطق هستند (نتیجه).

از دیدگاه اهل منطق، شکل اول برترین و کامل‌ترین اشکال قیاس است، زیرا حد وسط در آن، بر خلاف دیگر شکل‌ها، به صورتى طبیعى است. به همین سبب آن را مقدم مى‌دارند و در استدلال‌ها از آن بهره مى‌گیرند. شکل چهارم در برابر شکل اول قرار دارد. بدین معنى که نامأنوس ترین و غیر طبیعى‌ترین شکل‌هاست. به همین سبب آن را مؤخر مى‌دارند و حتى برخى از منطقیان به سبب دورى آن از طبع، آن را نادیده مى‌گیرند و در شمار اشکال قیاس قرار نمى‌دهند. چنان‌که ابن سینا در منطق دانشنامه علائى (ص 65- 64) و نیز در منطق نجات (ص 34-33)، قیاس را داراى سه شکل دانسته است.

این موضوعات را نیز بررسی کنید:

جدیدترین ها در این موضوع

No image

سخنرانی استاد فرحزاد با عنوان ذکر اهل بیت(علیهم السلام)

سخنرانی استاد فرحزاد با عنوان ذکر اهل بیت(علیهم السلام) در رابطه با موضوع اجتماعی در این قسمت قرار دارد.
No image

سخنرانی استاد فرحزاد با عنوان فطرتهای پاک

سخنرانی استاد فرحزاد با عنوان فطرتهای پاک در رابطه با موضوع اجتماعی در این قسمت قرار دارد.
No image

سخنرانی استاد فرحزاد با عنوان محشور شدن با پیامبر(صلی الله علیه وآله)

سخنرانی استاد فرحزاد با عنوان محشور شدن با پیامبر(صلی الله علیه وآله) در رابطه با موضوع اجتماعی در این قسمت قرار دارد.
No image

سخنرانی استاد فرحزاد با عنوان حقیقت انسان

سخنرانی استاد فرحزاد با عنوان حقیقت انسان در رابطه با موضوع اجتماعی در این قسمت قرار دارد.
No image

سخنرانی استاد فرحزاد با عنوان دل های بی کینه

سخنرانی استاد فرحزاد با عنوان دل های بی کینه در رابطه با موضوع اجتماعی در این قسمت قرار دارد.
Powered by TayaCMS