جمعیت فعال Working Population

فعالیت(Activity)، یا به طور دقیق‌تر فعالیت‌ اقتصادی به کارها و اشتغالاتی گفته می‌شود که به تولید کالاها و خدمات سودمند و مؤثر در حیات اقتصادی جامعه مربوط هستند.

جمعیت فعال(Active)، بنا به تعریف کنفرانس بین‌المللی آمارشناسان، از افرادی(متشکل از زنان و مردان) ترکیب یافته که نیروی آماده‌ای را برای تولید کالاها و خدمات تشکیل می‌دهند.

بنابر تعریف، جمعیت فعال افرادی را در برمی‌گیرد که از لحاظ اقتصادی دارای فعالیت سودمند هستند و به تولید ثروت و خدمات اقتصادی می‌پردازند.

انواع جمعیت فعال

جمعیت فعال را به دو صورت مورد مطالعه قرار می‌دهند.

1- جمعیت فعال بالقوه؛ افرادی از جمعیت کشور است که در سن قانونی کار یعنی میان 15 تا 64 سال قرار دارند. این جمعیت به صورت بالقوه می‌توانند فعالیت کنند؛

2- جمعیت فعال بالفعل؛ جمعیتی است که یا به عنوان فرد شاغل در زمان مورد بحث فعالیت دارد و یا به مثابه فرد بیکار در جستجوی کار، برای یافتن کار فعالیت می‌‌کند؛ بنابراین جمعیت شاغل به علاوه جمعیت بی‌کار در جستجوی کار را جمعیت فعال بالفعل می‌گویند.

تفکیک جمعیت فعال از جمعیت غیر فعال امری بسیار دشوار و تعریف آن از کشوری به کشور دیگر متغیر می‌باشد؛ به عنوان مثال در کشور ایتالیا زنان خانه‌دار جزء جمعیت فعال محسوب می‌شوند. در بیشتر کشورهای جهان سوم کودکان زیر 15 سال و حتی کمتر از 10 سال در بخشهای مختلف اقتصادی بکار گرفته می‌شوند که این امر مقایسه آمار مربوط به جمعیت فعال را در سطح جهانی با اشکال مواجه می‌نماید.

البته این نوع تقسیم‌بندی جدید و متعلق به قرن 19 به بعد است.

میزان فعالیت

میزان فعالیت را می‌توان برای گروههای مختلف سنی و جنسی مناطق مختلف شهری و روستائی و نیز کشورهای صنعتی و جهان سوم مورد محاسبه قرار داد. بدیهی است در این سرزمین‌ها به علت تنوعی که در تعریف‌های مربوط به جمعیت فعال وجود دارد میزان فعالیت نیز وضع متفاوتی خواهد داشت؛ زیرا سن شروع به کار در کشورهای صنعتی و جهان سوم متفاوت است. سن شروع به کار در کشورهای صنعتی به علت اشتغال به تحصیل به نسبت بالا(حتی بالاتر از 15 سالگی) است. در کشورهای جهان سوم و  اجتماعات روستایی سن شروع به کار پایین است به طوری که کودکان حتی در سن 7 سالگی به کار می‌پردازند. به علاوه به علت جوانی جمعیت و پایین بودن عمر متوسط، میزان جمعیت فعال، کمتر از کشورهای صنعتی است.

یکی از مهم‌ترین عواملی که در میزان جمعیت فعال یک سرزمین تأثیر دارد مسأله مهاجرپذیری و مهاجرفرستی آن است. در سرزمین‌های مهاجرپذیر میزان جمعیت فعال به علت جذب نیروی کار از مناطق دیگر افزایش می‌یابد برعکس در مناطق مهاجرفرست که بخشی از نیروی فعال خود را دفع می‌کند، میزان فعالیت کاهش می‌یابد.

منابع
• 1. نیک‌خلق، علی‌اکبر؛ مبانی جمعیت‌شناسی، مشهد، محقق، 1374، چاپ اول، ص74و73.
• 2. کلانتری، صمد؛ مبانی جمعیت‌شناسی، اصفهان، مانی، 1375، چاپ اول، ص34و33.
• 3. تقوی، نعمت‌الله؛ مبانی‌جمعیت شناسی، تبریز، دانیال، 1378، چاپ پنجم، ص94و93.