دانشنامه پژوهه بزرگترین بانک مقالات علوم انسانی و اسلامی

ریخت شناسی اجتماعی

ریخت‌شناسی(مورفولوژی)، از واژۀ یونانی (Morphe) به معنای شکل، قالب و هیئت و واژه (Logos) به معنای شناخت، علم و منطق ترکیب یافته است.
ریخت شناسی اجتماعی
ریخت شناسی اجتماعی

ریخت‌شناسی اجتماعی (Social Morphology)

ریخت‌شناسی(مورفولوژی)، از واژۀ یونانی (Morphe) به معنای شکل، قالب و هیئت و واژه (Logos) به معنای شناخت، علم و منطق ترکیب یافته است. ریخت‌شناسی اجتماعی، علمی است که در آن، دربارۀ شناخت هیأت و شکل بیرونی امور و پدیده‌ها، در ارتباط با عوامل جغرافیایی، حجم، گستردگی، پراکندگی و تراکم جمعیت از یک سو، و عوامل فیزیولوژیک اجتماعی از سوی دیگر، بحث و گفتگو می‌شود.

دورکیم یکی از جنبه‌های تمایز جامعه‌شناسی از روان‌شناسی را «ریخت شناسی اجتماعی» ذکر کرده و در تعریف آن گفته است:

«ریخت‌شناسی اجتماعی عبارت است از مطالعه اساس جغرافیایی ملّت‌ها و روابط آن با سازمان اجتماعی؛ یعنی مطالعه میزان و تراکم جمعیّت و نحوۀ توزیع آن بر سطح زمین».

انواع ریخت‌شناسی

در ریخت شناسی اجتماعی، سه امر مورد توجه است:

الف) عینیت امور و پیوستگی اجزاء و عناصر؛

ب) تفاوت‌های مربوط به بافت اساسی و ریشه‌ای پدیده‌ها و امور؛

ج) تغییرات پدیده‌ها، در ارتباط با شکل‌ها و قالب‌های واقعیات اجتماعی.

دانشمندان علوم اجتماعی متناسب با این سه امر، سه نوع ریخت‌شناسی را از هم تفکیک نموده‌اند:

1- ریخت‌شناسی بیرونی؛ هنگامی که عینیّت پدیده‌ها و یا واقعیت اجتماعی مورد مطالعه قرار گیرد، ریخت‌شناسی بیرونی و خارجی می‌باشد؛

2- ریخت‌شناسی درونی؛ در صورتی که عوامل و عناصر درونی و پنهانی امور و واقعیّات اجتماعی مطمح نظر باشد، ریخت‌شناسی درونی است؛

3- ریخت‌شناسی تجربی؛ موقعی که تغییرات و رشد و دگرگونی اجزاء و کلیّت یک پدیده و واقعیت اجتماعی مورد بررسی است، ریخت‌شناسی تجربی می‌باشد، که گاهی آن را ریخت‌شناسی صوری نیز می‌گویند.

در تغییر و تحولات اجتماعی، عوامل مورفولوژیک در کنار سایر عوامل نقش مهمی دارد. چرا که در تحولات و دگرگونی‌‌های اجتماعی، چه تحولات سریع و چه تحولات کند و تدریجی، نقش مورفولوژی (ریخت شناسی) اجتماعی به ثبوت رسیده است. مثلاً در وقوع انقلاب مشروطه ایران، این شهرهای بزرگ با جمعیت زیاد بودند که در ارتباط با وضع تربیتی، فرهنگی و اقتصادی – اجتماعی آن‌ها، نقش مؤثّر داشتند.

نکته پایانی اینکه علم ریخت‌شناسی اجتماعی، شاخه‌هایی دارد که از جمله آنها می‌توان به ریخت‌شناسی جمعیتی، ریخت‌شناسی روستایی و ریخت‌شناسی شهری اشاره کرد.

    منابع:
  • 1- آراسته خو، محمّد؛ فرهنگ اصطلاحات علمی – اجتماعی، تهران، چاپخش، 1381: ص 344-342.
  • 2- شایان مهر، علیرضا؛ دایرة المعارف تطبیقی علوم اجتماعی، تهران، کیهان، 1377، (کتاب اول): ص 514.
  • 3- توسلی، غلام عباس؛ نظریه‌های جامعه شناسی، تهران، سمت، 1369: ص 66.
  • 4- شایان مهر، علیرضا؛ دایرة المعارف تطبیقی علوم اجتماعی، تهران، کیهان، 1379، (کتاب دوم): ص 328.

این موضوعات را نیز بررسی کنید:

جدیدترین ها در این موضوع

No image

سخنرانی استاد میرباقری با عنوان نگاه تطبیقی به حادثه عاشورا

سخنرانی استاد میرباقری با عنوان نگاه تطبیقی به حادثه عاشورا در رابطه با موضوع دهه محرم در این قسمت قرار دارد.
No image

سخنرانی استاد میرباقری با عنوان درسهایی از عاشورا

سخنرانی استاد میرباقری با عنوان درسهایی از عاشورا در رابطه با موضوع دهه محرم در این قسمت قرار دارد.
No image

سخنرانی استاد میرباقری با عنوان نگاه تطبیقی به حادثه عاشورا2

سخنرانی استاد میرباقری با عنوان نگاه تطبیقی به حادثه عاشورا2 در رابطه با موضوع دهه محرم در این قسمت قرار دارد.
No image

سخنرانی استاد میرباقری با عنوان عبرت‌های عاشورا

سخنرانی استاد میرباقری با عنوان عبرت‌های عاشورا در رابطه با موضوع دهه محرم در این قسمت قرار دارد.
No image

سخنرانی استاد میرباقری با عنوان رابطه عاشورا و بصیرت

سخنرانی استاد میرباقری با عنوان رابطه عاشورا و بصیرت در رابطه با موضوع دهه محرم در این قسمت قرار دارد.
Powered by TayaCMS