سودگروی عام

سودگروی «نظریه‌ای در اخلاق هنجاری است که می‌گوید آن هدف اخلاقی که باید در تمام کارهای خود در پی اش باشیم به دست آوردن بیشترین غلبه ممکن خیر بر شر (یا کم ترین غلبه ممکن شر بر خیر) در کل جهان است ». سودگروی به سه دسته کلی تقسیم می‌شود:1. سودگروی عمل نگر؛2. سودگروی عام ؛3. سودگروی قاعده نگر. در نوشتار قبل به نقد و بررسی سودگروی اشاره نمودیم.‌

سودگرای عمل نگر، در برخورد با موقعیت ها از خود می‌پرسد: اگر من در این مورد فلان کار را انجام دهم ، چه نتایجی در پی خواهد داشت؟ سودگرای عام از خود می‌پرسد: اگر هر کسی بخواهد در چنین مواردی فلان کار را انجام دهد، چه پیامدهایی خواهد داشت؟ بنابراین، در سودگروی عام میزان سود و زیان مترتب بر نوع کار مورد توجه قرار می‌گیرد، نه شخص کار. این امر، یکی از اشکال‌های سودگروی عمل نگر را از میان می‌برد. اگر نیازمندی برای تغذیه خانواده اش اموال ثروتمندان را بدزدد، سودگرایان عمل نگر کردارش را ناصواب نمی‌شمارند؛ زیرا این عمل، که از نظر وجدان اخلاقی نادرست است، می‌تواند دستکم به اندازه هر جانشین دیگری که پیش روی عامل اس، غلبه خیر بر شر ایجاد کند. سودگرای عام  در چنین موقعیتی، تنها نتایج کردار یک نفر را بررسی نمی‌کند؛ بلکه چنان می‌اندیشد که اگر همه در آن موقعیت چنین کنند، چه نتایجی پدید می‌آید. روشن است که اگر همه فقیران از ثروتمندان دزدی کنند، نتیجه بد خواهد بود. پس سودگرایی عام در چنین موقعیتی، در بند مخالفت با وجدان اخلاقی گرفتار نمی‌آید؛ و اِشکال مخالفت با وجدان اخلاقی، که سودگرایی عمل نگر را آشکارا مورد حمله قرار می‌داد، آن راتهدید نمی کند.

نقد و ارزیابی

از سودگرای عام می‌پرسیم : چرا بی نوایی که به اندکی پول نیاز بسیار دارد، نمی تواند به گونه ای که هیچ کس در نیابد و مفسده‌ای نیز در پی نداشته باشد، از ثروتمندان چیزی بدزدد؟ سودگرای عام می‌گوید: چون اگر هر نیازمندی بخواهد چنین کند، هرج و مرج پدید می‌آید و زیان فراوان در پی دارد. در پاسخ به سودگرا می‌گوییم : اگر نیازمند این کار را پنهان انجام دهد، به گونه ای که الگوی دیگران نشود و بدآموزی نداشته باشد،چطور؟ روشن است که اصل سودگرایی به تنهایی نمی‌تواند درستی این کار را نفی کند. بنابراین پایبندی به سودگروی، باسودگروی عام ناسازگار است.

تنها چیزی که سودگرای عام می‌تواند بگوید آن است که اگرانجام دادن کاری برای شخص الف در موقعیت ب درست باشد،انجام دادن آن برای هر شخص دیگری در موقعیت مشابه درست خواهد بود. اما باید توجه داشت که این قاعده همان قاعده تعمیم پذیری است و از اصل سودگروی بر نمی‌آید.