صدقه

قال رسولالله (ص): «ما تقع صدقهٔ المؤمن فی ید السائل حتی تقع فی یدالله تعالی» صدقه ای که مؤمن آن را می دهد، قبل از این که در دست فقیر واقع شود، در دست خداوند متعال قرار میگیرد. (آیین بندگی و نیایش (ترجمهعدهٔ الداعی)، ص ۱۰۶)

نظامی که در آن انفاق، صدقه و قرض الحسنه رایج باشد، از برکات زیادی برخوردار است. در آن نظام، فقرا مأیوس نبوده و اغنیا در فکر تکاثر و مال اندوزی نیستند. محرومان به فکر انتقام و سرقت، و اغنیا نگران حراست و حفاظت از اموال خود نمی باشند و جامعه از یک تعادل نسبی همراه با الفت، رحمت، تفاهم و امنیت برخوردار خواهد بود.

شرایط صدقه
صدقه معامله مستقیم با خداست و نوعی عبادت محسوب میشود و حتی بخشی از جهاد در راه خداست. چنین کار ارزشمندی، شرایط و آداب خاص خود را دارد که در صورت فراهم بودن، ارزش آن را تضمین می کند و آن را مقبول درگاه خدا میسازد.

اقسام صدقه
«صدقه مال» که بین عامه مردم معروف و شناخته شده است. این نوع صدقه دارای شرایطی است که رعایت آن برابر با پذیرفته شدن آن نزد خداوند
متعالی است از جمله:
1.1- پاکیزگی مال: انفاق، بهترین نوع هزینه ثروت است؛ لذا نباید از راه های نامشروع و انحرافی تأمین شود، بلکه باید مالی حلال و طیب باشد تا ارزشمند باشد و خود ضد ارزش محسوب نشود.
1/2.اخلاص : در اسلام، ارزش هر کاری به میزان خدایی بودن آن بستگی دارد و محک اخلاص عمل نیز دل و نیت فرد است.
1/3.حفظ حرمت صدقه گیر: مؤمن واقعی، خود و دارایی اش را از آن خدا میداند که باید طبق دستور خدا با آنها رفتار کند. بنابراین هنگام انفاق نیز در حال انجام دستور خداست و هیچ منتی بر انفاق پذیران نمی گذارد و پول خویش را با آبروی او سودا نکرده، شخصیت اش را خدشه دار نمی کند. بر همین اساس رسول اکرم(ص) فرمود: اگر سائلی نزد شما آمد، به یکی از این دو روش عمل کنید؛ یا چیزی که در توان دارید به او عطا کنید، یا به طرز شایستهای او را رد کنید. همچنین فرمود: اگر با مال نمیتوانید به مردم رسیدگی کنید، با اخلاق برسید. در کتاب تحف العقول آمده است: ای علیا آفت بخشش، منت نهادن است.
1/4.میانه روی: اسلام، دین عدالت و اعتدال است و به موازی ستم، از افراط و تفریط در کارها نیز تنفر دارد و پیروان خود را از آن برحذر داشته است. در مورد انفاق نیز این قاعده کلی را جاری می داند و بندگان خاص خدا را چنین می ستاید: «و الذین اذا انققوالم بیشر فوا و لم یقتروا و کان بین ذلک قواماً، کسانی که وقتی انفاق می کنند، اسراف و اجحاف نمی ورزند، بلکه میانه روی را پیش می گیرند.
۲. «صدقه جاه و مقام»؛ انسان دارای مقام، برای نجات مؤمنین، شفاعت کند. رسول خدا(ص) فرمود: «افضل الصدقهٔ صدقهٔ السان. قیل: یا رسول الله، و ما صدقهٔ السان؟ قال: الشفاعهٔ تفکی بها الاسیر، و تحقن بها الدم، و تجربها المعروف الی اخیک، و تدفع بها الکریههٔ» برترین صدقه، صدقه زبان است. سؤال شد یا رسول الله (ص) صدقه زبان چیست؟ فرمود: شفاعت است که از این طریق می توانی اسیر را آزاد کنی، از خونریزی جلوگیری نمایی، به برادر مؤمنت نیکی برسانی و بدی را از او دفع کنی
۳. «صدقه دانایی و صاحب رأی و نظر بودن» است که «مشورت» میباشد. از رسول خدا(ص) نقل شده است که فرمود: «تصد قوا علی اخیکم بعلم یر شده و رأی یسد ده» با دانشتان برادر مؤمنتان را راهنمایی کنید و با رأی و نظرتان او را حفظ نمایید که این دو خود صدقه می باشند.
۴. «صدقه زبان» ؛ میان مردم واسطه شود و سعی کند آتش اختلافات را خاموش کرده، بین آنان صلح برقرار کند. خداوند متعال می فرماید: «لا خير فى كثير من تجوالهم إلا من أمر بصدقة أو مغروفر أو إصلاح بين الثاس» در بسیاری از گفتگوهای خصوصی اینان، خیر و فایده ای نیست، مگر آنان که به صدقه یا امر نیک یا اصلاح بین مردم، فرمان دهند.
۵. «صدقه علم»؛ از طریق بذل و انتشار آن در بین کسانی که صلاحیت و استحقاق آن را دارند. از رسول خدا(ص) نقل شده است که فرمود: «من الصدقهٔ ان یتعلم الرجل العلم و یعلمه الناس» یکی از انواع صدقات این است که انسان دانش بیاموزد و بعد به مردم بیاموزاند.

صدقه نام یکی از درهای بهشت
امام باقر(ع) می فرماید: برای بهشت هشت باب است و درهای بهشت بیشتر از درهای جهنم است، زیرا راه نجات و قرب به خدا بیشتر و لطف و رحمت او نیز از غصب و عدلش بیشتر است، بر بالای درهای بهشت شعارهای جالبی نوشته شده ولی وام دادن هي جلده پاداش دارد، چون در صدقه گیرنده حقارتی احساس می کند که در وام گرفتن آن ناراحتی را کمتر دارد.

چچ . قرائتی، محسن، تفسیر نور، تهران، مرکز فرهنگی درس هایی از قران، چاپ چهارم، ۱۳۸۹، ج۱، صص ۴۳۹-۴۴۰.
قرائتی، محسن، تفسیر نور، تهران، مرکز فرهنگی درس هایی از قرآن، چاپ چهارم، ۱۳۸۹، ج۱، ص ۴۱۹. . ابن شعبه، حسن بن علی - حسن زاده، صادق، تحف العقول اترجمه حسنزاده، ۱ جلد، انتشارات آل علی علیه السلام -قم، چاپ اول، ۱۳۸۲ ش، ص ۱۳.
الهامی نیا، علی اصغر، یوسفیان، نعمت الله، حسینی، تقی، اخلاق اقتصادی، قم، زمزم هدایت، چاپ دوم، ۱۳۸۹، ص ۱۰۵.
سرعة ة س ه كع سمة . ك 1+س = س حي Φ 8 است، از جمله: «الصادقهٔ بعشرهٔ والقرض بثمانیهٔ عشر» با صدقه دادن ده حسنه دارد،
ابن فهد حلی، احمد بن محمد - غفاری ساروی، حسین، ایین بندگی و نیایش (ترجمه عدهٔ الداعی)، ۱ جلد، بنیاد معارف اسلامی - ایران، قم، چاپ اول، ۱۳۷۵ ش، صص ۱۱۲ - ۱۱۳.
بروجردی، آقا حسین، جامع آحادیث الشیعهٔ (لبروجردی)، ۳۱ جلد، انتشارات فرهنگ سبز تهران، چاپ اول، ۱۳۸۶ش، ج ۲۳، ص ۶۹۰.
قرائتی، محسن، اصول عقاید، تهران، مرکز فرهنگی درس هایی از قران، چاپ هشتم، سال ۱۳۸۹، ص ۷۱۹.