توکّل

توکّل

قالَ رسولُ الله (ص): «مَن إنقَطَعَ إلی الله کفاه اللهُ کلَّ مؤُونَهٍ و رَزَقَه مِن حیث لایَحتَسِب» ( مجموعه ورام، ج1، ص222)

یکی از مسائلی که در اسلام همواره بر آن تأکید شده، توکل بر خداوند در تمام شؤون زندگی است. آیات متعددی از قرآن کریم به همین موضوع اختصاص یافته است. به‌عنوان نمونه، قرآن در بیان ارزش و اهمیت توکل، می‌فرماید:

«إنَّ اللهَ یُحِبُّ المُتوکِّلین»[1]

همانا خداوند کسانی را که بر او اعتماد و تکیه می‌کنند، دوست دارد.

توکل یعنی این‌که انسان از غیر خدا قطع امید کند و این به این معنی نیست که انسان به‌دنبال تحصیل اسباب نرود؛ بلکه آن‌چه مهم است این‌که بر اسباب تکیه نکند و آرامش و اطمینان را تنها در سایه یاد خدا بخواهد و یقین داشته باشد که اگر خدا بخواهد، می‌تواند، بدون این اسباب دنیوی، مطلوبش را از راه دیگری که گمان نمی‌کند به او می‌دهد. به‌عبارت دیگر، شرط توکل این است که انسان، اثربخشی را تنها از خداوند بداند و از این نکته غافل نباشد؛ چه اینکه اگر او نخواهد، هیچ سببی، مسبّب خود را به‌دنبال نخواهد داشت. پس معنای توکل این نیست که انسان دست روی دست گذاشته و هیچ حرکت و تلاشی از خود نشان ندهد.[2]

مولوی در مثنوی می‌گوید:

گر توکّل می‌کنی بر کار کن کشت کن پس تکیه بر جبّار کن[3]

از آثار توکل می‌توان به این مسئله اشاره کرد، که توکل سختی‌ها و دشواری‌ها را برای انسان آسان می‌کند. حضرت علی (ع) می‌فرماید:

«مَن توکّل علی اللهِ تَسَهَّلت له الصِّعاب»[4]

کسی که به خدا توکّل کند سختی‌ها برایش آسان می‌شود.

چنین شخصی از سختی‌ها نمی‌ترسد و با نام و یاد خدا، در مسائل و مشکلات روزمرّه زندگی خود سربلند بیرون می‌آید.

پی نوشت:
• [1]. آل عمران /159.
• 2. شبّر، سید عبدالله؛ اخلاق، محمدرضا جباران، قم، هجرت، 1379، چاپ پنجم، ص424.
• [3]. مثنوی معنوی، دفتر اول، ص46.
• [4]. آمدی، عبدالواحدبن‌محمد؛ تصنیف غررالحکم و دررالکلم، مصطفی درایتی و حسین درایتی، قم، دفتر تبلیغات اسلامی، 1378، چاپ دوم، حدیث 3886.