تاريخ شهادت فاطمه (س)

پرسش:

درباره تاريخ دقيق شهادت حضرت زهرا(س) چرا ميان مورخين و کتب حديثي اختلاف وجود دارد، لطفاً دلايل آن را توضيح دهيد؟

پاسخ:

زمان شهادت و وفات حضرت زهرا(س) همانند مکان دفن ايشان از مجهولات تاريخي است که نشانه اوج مظلوميت آن حضرت است.

عواملي چند ممکن است منشأ اين اختلاف باشد؛ از جمله:

نقل حوادث تاريخي در آن دوران همانند امروز نبوده که به صورت نوشته و کتاب در آيد و به نسل هاي بعدي منتقل شود، بلکه انتقال رويدادهاي تاريخي بطور عمده شفاهي بود و از خاطر و ذهن افرادي به اذهان ديگران منتقل مي شد. کسي نمي تواند ادعا کند که همه اين ناقلان از اشتباه مصون بودند.
از سوي ديگر در آن روزها مسلمانان سرگرم جنگ بودند، در چنين شرايطي کمتر دغدغه داشتند که حوادث تاريخي را بطور دقيق ثبت نمايند.( شهيدي، سيد جعفر، زندگاني فاطمه زهرا (س)، ص155)
اختلاف و دسته بندي هاي سياسي که پس از رحلت رسول خدا(ص) پديد آمد و کساني که روي کار آمدند و قدرت را در دست گرفتند، تا آنجا که توان داشتند، تاريخ حادثه ها را دست کاري کرده اند. (همان، ص155)

پراکندگي گفتار تاريخ نگاران در اين موضوع گواهي روشن بر تحريف عمدي آنان در تاريخ شهادت حضرت زهرا(س) است.

در رابطه با زمان شهادت حضرت زهرا(س) روايات متفاوتي نقل شده است که برخي از اين روايات بي سند و مرفوع است و در نتيجه از اعتبار کافي برخوردار نمي باشند و برخي روايات نيز مدت زندگي حضرت زهرا(س) را پس از رحلت پدر گرامي اش دو يا شش و يا هشت ماه بيان کرده اند، چون اين دسته از روايات نيز سند درستي ندارند و يا از امام معصوم نقل نشده اند نمي تواند معتبر و قابل توجه باشند.

در مورد تعداد روزهايي که حضرت صديقه طاهره(س) پس از رحلت پدر بزرگوارشان در قيد حيات بوده اند در ميان کتاب هاي حديثي و تاريخي چند نظر وجود دارد. بعضي اين زمان را چهل روز و کساني اين مدت را شش ماه ذکر کرده اند.

مرحوم ابوالفرج اصفهاني در کتاب مقاتل الطالبين ص 59 مي گويد: مدت زمان حيات فاطمه زهرا(س) بعد از وفات پيامبر (ص) مورد اختلاف قرار گرفته است، به طوري که کمترين زمان ذکر شده در اين رابطه 40 روز و بيشترين زمان شش ماه مي باشد، اما آنچه نزد ما مسلم و مورد قبول است روايات رسيده از ائمه(ع) است. امام باقر(ع) مي فرمايد: به درستي که زمان رحلت صديقه کبري(س) سه ماه بعد از رحلت پيامبر مکرم اسلام(ص) بود.

همچنين مرحوم طبرسي مي گويد: حضرت صديقه طاهره(س) در ماه جمادي الاخر سال يازده هجري از دنيا رفتند. و مدت زمان حيات فاطمه زهرا(س) پس از پيامبر(ص) 95 روز بود. (إعلام الوري باعلام الهدي‌، ج 1، ص 300)

و مرحوم طبري شيعي در کتاب دلايل الامامه ص 79 به سلسله اسناد خود رواياتي از حضرت امام صادق(ع) نقل مي کند که حضرت مي فرمايد: «فاطمۀ زهرا(س) در ماه جمادي الاخر روز سه شنبه، سه روز از ماه گذشته در سال يازده هجري از دنيا رفتند».

اين دو روايت مبناي نظر اکثر علماي شيعه من جمله سيد ابن طاووس(ره) در کتاب شريف اقبال، ج 30، ص 160 مي باشد.

اما دسته ديگري از روايات صحيحه هم اين مدت را 75 روز ذکر کرده اند از جمله اين روايات، روايت مرحوم کليني از امام صادق(ع) است که حضرت مي فرمايد: «به درستي که توقف فاطمه(ع) در اين دنيا پس از پدر گراميش 75 روز بود.» (الکافي، ج 1، ص 458)

اين دسته از روايات هم مبناي نظر برخي از علماي شيعه از جمله مرحوم کليني گرديده. البته ممکن است دليل اختلاف در اين دو دسته از روايات صحيحه رايج نبودن نقطه گذاري بر کلمات در زمان صدور روايات باشد. توجه به شباهت نوشتاري «خمسه و سبعون» با «خمسه تسعون» مويد اين معنا است.

اکثر بزرگان شيعه سوم جمادي ثاني، 95 روز بعد از رحلت پيامبر (ص) را معتبرتر مي دانند. (بحار الانوار، ج 43، ص 189)

روزنامه كيهان، شماره 21300 به تاريخ 18/12/94، صفحه 8 (معارف)