تمسخر

قال الله تعالی: «یا أیّها الذینَ آمنُوا لایَسخَر قومٌ مِن قومٍ عَسَی أن یَکُونوُا خیراً منهُم» (حجرات/11)

تقلید رفتار و یا کردار و یا صفت و یا نقص و عیب دیگری، برای خنداندن مردم، استهزاء و تمسخر نامیده می‌شود. استهزاء و تمسخر از بیماریهای اخلاقی است که عواقبی چون آزردگی، دشمنی، کینه و انتقام‌جویی را در جامعه به‌دنبال دارد.[1] این رفتار، یکی از رفتارهای بسیار زشتی است که برخی برای بی‌اعتبار کردن دیگران و یا سرگرمی، از آن بهره می‌گیرند. این صفت، در قرآن و روایات، بسیار مورد نکوهش واقع شده است. برخی از افراد به گمان اینکه در این دنیا دارای جایگاه و مقامی هستند، دیگران را مورد تمسخر قرار داده و تحقیر می‌کنند؛ در حالی‌که ممکن است همان فردی را که مسخره کرده‌اند و کوچک شمرده‌اند نزد خداوند محبوبتر باشد. انسان نباید صرفاً با این تصوّر که از دیگران از لحاظ علمی، موقعیّت شغلی، موقعیّت اجتماعی و خانوادگی، از لحاظ ظاهر و یا ... بالاتر است، دیگران را مسخره کند و آنها را کوچک بشمارد. پیامبر اکرم می‌فرمایند:

«لاتَحقِرنّ أحداً مِن المُسلمینَ فإنّ صغیرَهُم عندَ الله کبیرٌ»[2]

هرگز هیچ‌یک از مسلمانان را کوچک مشمار و تحقیر نکن، چه بسا کوچکشان نزد خداوند بزرگ باشد.

کسی که در این دنیا دیگران را مورد تمسخر قرار می‌دهد، باید به این نکته توجه داشته باشد؛ که در روز قیامت مورد ریشخند و تمسخر واقع می‌شود. در روایتی از پیامبر گرامی اسلام(ص) وارد شده که: در روز قیامت بر هر یک از کسانی که در دنیا، دیگران را مورد تمسخر قرار می‌دادند، دری از درهای بهشت باز می‌شود و به او گفته می‌شود: جلو بیا. جلو بیا. هنگامی که او به‌سختی و زحمت جلو می‌آید، آن در بسته می‌شود، سپس در دیگری گشوده و گفته می‌شود: جلو بیا. جلو بیا. او دوباره به سختی و زحمت پیش می‌آید و باز هنگامی که جلوی در می‌رسد، آن در بسته می‌شود و این کار ادامه پیدا می‌کند؛ تا وقتی که دیگر، آن شخص مأیوس شده و پیش نمی‌آید. [3]بنابراین کسی که دیگران را مسخره می‌کند باید به عواقب دنیوی و اخروی کار خود نیز توجه داشته باشد. کسی که دیگران را مسخره می‌کند، علاوه‌بر اینکه موجب رنجش خاطر دیگری می‌شود، خدا را نیز از خود ناخشنود کرده است و سزا و جزای کار خود را در روز قیامت مشاهده خواهد کرد.

[1]. مهدوی کنی، محمدرضا؛ نقطه‌های آغاز در اخلاق عملی، تهران، دفتر نشر فرهنگ اسلامی، 1372، چاپ دوم، ص286-287.
[2]. ورام، ابن‌ابی فراس؛ مجموعه ورام، قم، مکتبه الفقیه، ج1، ص31.
[3]. تهرانی، مجتبی؛ اخلاق الهی، تهران، فرهنگ و اندیشه اسلامی، جلد چهارم، بخش یکم، ص296: به نقل از: فیض کاشانی، ملامحسن؛ محجةالبیضاء، ج5، ص237.