نظر سید نورالدین مجتهدى درباره ملا قربانعلی زنجانی

سید نورالدین مجتهدى مى نویسد:

به خاطر اعتماد و اطمینانى که عموم مردم نسبت به مرحوم آخوند داشتند و ایشان را یک مرجع تقلید جامع الشرایط مى شناختند هرگاه خرید و فروش معامله اى صورت مى گرفت غالباً براى تایید سند، آن را به محضر آن مرحوم مى آوردند تا خط و امضا و مهر ایشان پاى آن سند باشد و اینک از این گونه اسناد در زنجان و توابع بسیار زیاد است. با همت این عالم مجاهد زنجان در قیاس با آذربایجان و قفقاز و در نیمه غربى کشور وضع امروز شهر قم را بدست آورد که نسبت به ایران و جهان تشیع نقش محورى داشت. درواقع در روزگار وى زنجان دارالعلم بزرگى گردید که طالبان علوم دینى را از سراسر آذربایجان به سوى خویش جذب مى کرد و از آنان دانشورانى سترگ و فقیهانى جامع علم و عمل ساخت. از اشتغالات روزانه حجت الاسلام زنجانى قضاوت و داورى با میزان شرع در میان خلق بود. کلاس درس که خاتمه مى یافت مسند قضا را مى گسترانید و به حل خصومات و مسایل حقوق مى پرداخت، فراست ذاتى، احاطه کامل به موازین قضا و نیز دلسوزى فوق العاده اش آن مرد بزرگ را در این مقام نقطه امید محرومان و کهف امان مظلومان ساخته بود. با نگاه تیزبینش در برخورد با حوادث گوناگون از سطح ظاهرى گذشت و در بواطن غور مى نمود و از این رهگذر سوءاستفاده هاى احتمالى را حدس مى زد و در حد میسور به دفع و رفع آن ها اقدام مى نمود. وى در امر قضا تمام موازین شرعى و شرایط ضرورى را رعایت مى کرد و در کار داورى بسیار دقیق بود. اهتمام شدیدش به اجراى حدود و احکام شرعى و تأکید بر لزوم تسریع در انجام آن، بدین معنا نبود که به محض شهادت این و آن حکم به حد و تعزیر کند و اجازه نمى داد به بهانه ثبوت شرعى جرم فساد و فحشا در بین مردم فاش گردد و قباحت آن از بین برود. او برحسب مقام و موقعیت قضایى مراقب بود مبادا طرفین دعاوى و در حال مرافع و حین قضاوت به هر عنوانى چیزى بوى دهند، حتى مى کوشید مراوده و ارتباط خود را در سطح اجتماع کم کند که یک وقت بر چگونگى قضایى تأثیر نگذارد.^[19]

منبع:فرهیختگان تمدن شیعه