چشم و کنترل آن

چشم و کنترل آن

قال السّجاد (ع) :«حَقُّ الْبَصَرِ أَنْ تَغُضَّهُ عَمَّا لا یَحِلُّ لَکَ وَ تَعْتَبِرَ بِالنَّظَرِ بِه» (من‌لایحضره‌الفقیه، ج2، ص618)

برای کنترل غریزه جنسی و حفظ پاکدامنی و پرهیز از آلودگی مقدماتی لازم است که اگر انسان آن مقدمات را فراهم نکند امکان خطا و لغزش در مسأله غریزه جنسی افزایش می‌یابد؛ از همین رو احکام شرعی متعددی در این زمینه قرار داده شده تا همه به ویژه جوانان و کسانی که قادر به ازدواج نیستند از آلودگی‌های جنسی محفوظ بمانند؛ از جمله این مقدمات که بسیار اهمیّت دارد کنترل نگاه و چشم است. خداوند در قرآن به رابطه بین کنترل چشم و محفوظ ماندن از آلودگی‌های جنسی اشاره کرده و می‌فرماید:

«قُلْ لِلْمُؤْمِنِینَ یَغُضُّوا مِنْ أَبْصارِهِمْ وَ یَحْفَظُوا فُرُوجَهُمْ ذلِکَ أَزْکى‌ لَهُمْ إِنَّ اللَّهَ خَبِیرٌ بِما یَصْنَعُونَ وَ قُلْ لِلْمُؤْمِناتِ یَغْضُضْنَ مِنْ أَبْصارِهِنَّ وَ یَحفَظنَ فُرُوجَهُنَّ وَ لا یُبْدِینَ زِینَتَهُنَّ إِلاَّ ما ظَهَرَ مِنْها»[1]

ای پیامبر به مؤمنان بگو تا چشمهای خود را (از نامحرم) ببندند و فروج خود را حفظ کنند؛ این برای آنها بهتر است و خداوند به آنچه انجام می‌دهند آگاه است و به زنان با ایمان بگو تا از نگاه به نامحرم خودداری کنند و فروج خود را حفظ کنند و زینت‌های خود را جز آنچه آشکار است، ظاهر نکنند.

مفاد آیه این است که اگر می‌خواهید به یحفظوا فروجهم برسید باید چشم خود را کنترل کنید. قرآن برای آنکه زمینه آلودگی جنسی از راه نگاه و چشم را هرچه محدودتر سازد و احتمال آن را تا آنجا که ممکن است کاهش دهد، در ادامه دستور حجاب را مطرح کرده است. اصولاً کنترل چشم بسیار آسان‌تر از کنترل شهوت است و این در حالی است که زمینه طغیان شهوت و هیجانات جنسی غالباً از راه چشم فراهم می‌شود به همین دلیل کنترل چشم مقدمه‌ای بسیار مهم، برای کنترل شهوت و جلوگیری از هیجانات جنسی بی‌مورد و گناه آلود است. اگر انسان خود را از ابتدا عادت دهد و چشم خود را کنترل کند، زمینه بروز بسیاری از گناهان و آلودگی‌های جنسی خود به خود مسدود می‌شود، علاوه بر اینکه کنترل نگاه و چشم موجب کمال نفس و نورانیّت و صفای باطن می‌گردد و بسیاری از عنایات خداوند را نیز برای انسان به دنبال دارد، البته برای مهار غریزه شهوت و افتادن در لغزش‌های ناشی از طغیان این غریزه، تنها کنترل چشم کافی نیست و کنترل‌های دیگری نیز لازم است برای مثال انسان علاوه بر چشم، باید گوش خود را هم کنترل کند و از شنیدن آهنگ‌های مبتذل که زمینه تحریک شهوت را فراهم می‌کند اجتناب کند و یا از خواندن رمانها و داستانها و حتی شوخی‌های جنسی  و زشت و تحریک کننده پرهیز کند؛ البته مثل همه موارد اطاعت و بندگی خدا، مقیّد شدن به چنین کنترل‌هایی شاید در ابتدا برای انسان مشکل باشد و یا ناممکن جلوه کند، اما اگر انسان در این راه تلاش کند و این کار را انجام بدهد، این کار برای او آسان و عادی می‌شود و خداوند نیز به انسان کمک می‌کند و او را شمول عنایتهایی می‌کند که لذت آنها از لذت إرضای غریزه جنسی بسیار شیرین‌تر و بالاتر است.[2] از پیامبر اکرم (ص) روایت شده که در این باره می‌فرمایند :

«النَّظَرُ سَهْمٌ مَسْمُومٌ مِنْ سِهَامِ إِبْلِیسَ فَمَنْ تَرَکَهَا خَوْفاً مِنَ اللَّهِ أَعْطَاهُ اللَّهُ إِیمَاناً یَجِدُ حَلَاوَتَهُ فِی قَلْبِهِ»

نگاه به نامحرم تیری از تیرهای مسموم شیطان است، کسی که به خاطر خدا آن را ترک کند خداوند به او ایمانی عطا می‌کند که شیرینی آن را در قلبش احساس می‌کند.[3]