شروط جدال احسن

خداوند در آيه 125 سوره نحل مي فرمايد: ادع الي سبيل ربک بالحکمه و الموعظه الحسنه و جادلهم بالتي هي احسن ان ربک هو اعلم بمن ضل عن سبيله و هو اعلم بالمهتدين؛ با حکمت و اندرز نيکو به راه پروردگارت دعوت کن و با آنان به شيوه اي که نيکوتر است مجادله نماي. در حقيقت، پروردگار تو به حال کسي که از راه او منحرف شده داناتر، و او به حال راه يافتگان نيز داناتر است.

    جدال که در زبان فرنگي ديالکتيک نيز گفته مي شود، نوعي از مباحثه و گفت وگوي دو طرفه است که به طور طبيعي يکي تزي دارد و آن ديگري آنتي تز؛ يعني دقيقاً خلاف يکديگر سخن مي گويند و در بسياري از موارد دو طرف مقابل هم، نه تنها ضد هم بلکه سلب و ايجابي سخن مي گويند و حرف دو طرف متناقض است.

    در اسلام جدل و مجادله که به هدف اسکات ديگري و دهان طرف مقابل را بستن انجام گيرد، نهي شده است. اصولاً دو طرف در جدال، عليه يکديگر شمشير مي کشند و هيچ يک تا غلبه بر ديگري، دست از بحث و جدل برنمي دارند و کاري ندارد که طرف حق بگويد يا نه؟ و اصولاً دنبال اين نيست که حقي را بگويد و حقي را اثبات کند بلکه تنها مي خواهد حرف خودش را به کرسي بنشاند. از همين رو، از همه مقدماتي که بتواند غلبه کند بهره مي برد.

    اما در جدال احسن که اسلام تجويز کرده چند شرط است که با جدال از انواع ديگر فرق دارد. اين شروط عبارتند از: 1- هدف اقناع طرف و احقاق حق باشد؛ 2- مقدمات بايد معقول باشد؛ 3- مقدمات افزون بر معقوليت، بايد مقبول طرف هم باشد و اگر مقدماتي که در جدال استفاده مي شود، معقول نباشد بلکه فقط مقبول باشد، اين جدال، ديگر جدال احسن نيست.

              روزنامه كيهان، شماره 21029 به تاريخ 20/1/94، صفحه 6 (معارف)