مهدی اخوان ثالث

كلمات كليدي : اخوان ثالث، ارغنون، زمستان، آخر شاهنامه، از اين اوستا، مهدي اخوان، راديو و تلويزيون، انقلاب ادبي نيما.

نویسنده : داریوش سعادتی لیلان و اعظم بابائی

مهدی اخوان در سال 1307هـ . ش. در مشهد متولد شد. تحصیلات ابتدایی و متوسطه را در همین شهر گذراند و در سال 1326هـ . ش. دوره هنرستان را در رشته آهنگری در مشهد به پایان برد و همانجا در همین رشته آغاز به کار کرد؛ سپس به تهران آمد آموزگار شد و در تهران و اطراف آن به تدریس پرداخت.

در سال 1329 ازدواج کرد و در سال 1333 برای بار چندم به اتهام سیاسی زندانی شد. پس از آزادی‌ از زندان در سال 1336 به کار در رادیو پرداخت و مدتی بعد به تلویزیون خوزستان منتقل شد.

وی در سال 1353 از خوزستان به تهران بازگشت و این بار در رادیو و تلویزیون ملی ایران به کار پرداخت. در سال 1356 در دانشگاه‌های تهران ملی و تربیت معلم به تدریس شعر سامانی و معاصر روی آورد؛ در سال 1360بازنشسته شد.

در سال 1369 به دعوت خانه فرهنگ آلمان برای برگزاری شب شعری از تاریخ 4 تا 7 آوریل برای نخستین‌بار به خارج رفت و سرانجام چند ماهی پس از بازگشت از سفر در شهریور ماه جان سپرد و در توس در کنار آرامگاه فردوسی به خاک سپرده شد. از وی 4 فرزند به یادگار مانده است.

شیوه‌ی شعری اخوان:

اخوان ابتدا شعرهایی در قالب‌های سنتی، مثل قصیده، رباعی و... می‌سرود و از نظر زبانی احیاگر سبک فخیم و استوار خراسانی بود؛ کم‌کم در اثر آشنایی با نیما یوشیج، به سرودن شعر نو روی آورده و با درک انقلاب ادبی نیما، به تشریح تئوری افکار نیما در قالب مقالاتی پرداخت و خود یکی از وفادارترین شاگردان نیما محسوب می‌شود.

زبان شعر اخوان، بسیار غنی و فخیم و تقریباً بی‌نقص است. تسلط او بر زبان فارسی باعث شد که از عهد‌ه‌ی پیچ و خم‌ها و احیاناً سکت‌های زبانی که بعضاً در شعرا اتفاق می‌افتد، به موفقیت برآید.

اخوان، تعلق خاطر بسیاری به گذشته‌ی ایران- ایران باستان- دارد. او طرز فکر خاص خودش را دارد ولی در مجموع آنچه او را به گفتن شعر برمی‌انگیزد، مثل هر شاعر متعهد دیگر، دردها و رنج‌های مردم است. شعر اخوان انعکاس دهنده تحولات سیاسی و اجتماعی عصر اوست، به عنوان مثال، شعر معروف او «زمستان»، فضای استبدادی و خفه‌کننده‌ی بعد از کودتای 28 مرداد 1332 را به تصویر می‌کشد.

اخوان برخلاف نیما شاعری ناامید است. نیما وقتی از شب حرف می‌زند از سیاهی حاکم بر جامعه نگران است، به دمیدن صبحی – اگر چه دور – امیدوار است و همواره پی دریچه‌ای می‌‌‌گردد؛ اما، اخوان به دلیل علاقه زیاد به فرهنگ ایران باستان با تمام چشم‌اندازهای با شکوه آن، از وضعیت نابسامان ایران آن روز، ناراضی و یکسره از بهبود اوضاع ناامید است و در شعر او روحیه‌ی یاس اجتماعی به چشم می‌خورد.

در مجموع و در این مجال کم می‌توان گفت: اخوان ثالث در حیطه‌ی ساخت شعری، آنچه به عنوان علم شعر از آن یاد می‌شود، شاعری است موفق. سبک او، زبانش و فضای شعریش متعلق به خود اوست، بر ساخته با دستان او؛ و از نظر معنا، و محتوای شعری، شاعری است به شدت اجتماعی و پر تب و تاب.

از جمله آثار او عبارتند از:

ارغنون، زمستان، آخر شاهنامه، از این اوستا و... .