کتاب فرهنگ ما فرهنگی باز یا بسته

این اثر تلاشی است در جهت بازشناسی عناصر فرهنگ اسلامی و تبیین نحوه تعامل آن با فرهنگ‌های دیگراست؛ از اساسی‌ترین مسا‌ئل فرهنگی امروز، نحوه تعامل یک فرهنگ با فرهنگ‌های دیگر است، جامعه بزگ انسانی، دارای فرهنگ‌های گوناگونی است که گسترش ارتباطات و سهیم شدن آنها در آینده مشترک جهانی، آنها را به سمت تعامل روز افزون سوق داده است.

کتاب فرهنگ ما، فرهنگی باز یا بسته، مختصر به سه سؤال مهم پاسخ می‌دهد، نخست؛ باز بودن فرهنگی قبل از شکل گیری و استحکام آن، دوم؛ باز بودنی که در دریافت و اقتباس از فرهنگ‌های دیگر سهل انگار باشد، سوم؛ باز بودنی که شیفته و مغلوب فرهنگ‌های دیگر باشد.

در بخش اول این کتاب با عنوان «فرهنگ ما، مفهوم و ویژگی های آن» به مفهوم فرهنگ، فرهنگ ما در میان فرهنگ‌های دیگر، ویژگی‌های فرهنگ ما و در بخش دوم «باز بودن در فرهنگ ما» به دلایل باز بودن در فرهنگ اسلامی، فرهنگی که از گفتگو استقبال می‌کند، فرهنگی که نوآوری و نو سازی را باور دارد و در بخش سوم «تعامل و باز بودن غیر مجاز» به تعامل و باز بودن پیش از رشد فرهنگی، باز بودنی که در دریافت از دیگران سهل انگار است، باز بودنی که شگفت‌زده و مرعوب فرهنگ ماست و در بخش آخر به نمونه‌هایی از میراث فرهنگی ما «ابوحامد غزالی و ابوالولید ابن رشد» می‌پردازد.

در این کتاب به چند ویژگی فرهنگ عربی اسلامی که آن را از دیگر فرهنگ‌ها متمایز می‌سازد اشاره می‌کند که به اختصار فقط نام می‌بریم: الهی بودن، اخلاقی بودن، انسانی بودن، جهانی بودن، تسامح، تنوع، اعتدال، تکامل، عزت نفس.

نویسنده اثر، ارتباط مسلمان با فرهنگ‌های مختلف را به مانند زنبور عسل می‌داند که ازپرتو وحی الهی میان شکوفه‌ها گردش می‌کند، راههایی که خدا برایش هموار کرده را طی می‌کند و از تمام میوه‌های نیکو استفاده می‌نماید غذای خود را مکیده و جزو بدن او می‌شود آنگاه آن غذا‌ها را به نوشیدنی رنگارنی تبدیل کرده که شفابخش آدمیان است.

یکی از مصادیق تعامل، تعاملی است که از سر فریفتگی نسبت به دیگر فرهنگ‌ها صورت می‌گیرد ،این امر دو بار در تاریخ فرهنگ ما رخ داده است، نخستین بار در مقابل فلسفه یونانی؛ و آن زمانی بود که مسلمانان با فرهنگ و فلسفه یونان آشنا شده و به ترجمه کتاب‌های آنان پرداختند، دومین بار در مقابل فرهنگ غربی؛ فرهنگ جدید غرب که در عصر معاصر امت ما را مورد تهاجم قرار داد.