نادیده گرفتن لذات اخروی

نقد و بررسی لذت گرایی اپیکوری

لذت گرایی اپیکوری هر چند نسبت به لذت‌گرایی حسی آریستیپوس از اعتدال بیشتری برخوردار است. به همین دلیل است که برخلاف نظریه آریستیپوس که خیلی زود رو به زوال گذارد، این نظریه دست کم تا پنج قرن پس از اپیکور و حتی پس از رواج آیین مسیحیت همچنان در میان فیلسوفان آتن و سایر مناطق حوزه مدیترانه از اهمیت خاصی برخوردار بود. و هنوز نیز مورد توجه و عنایت بسیاری از فیلسوفان اخلاق است اما این نظریه نیز با اشکالات عدیده ای روبه روست.

یکی از اشکالات اساسی این نظریه و امثال آن، این است که زندگی آدمی و لذایذ و آلام او را منحصر در این جهان دانسته و حیات اخروی را یا انکار کرده‌اند و یا اینکه در محاسبه لذایذ به حساب نیاورده‌اند. حتی اگر بپذیریم که معیار انتخاب یک لذت خاص از میان لذایذ متعدد طولانی بودن مدت آن است، آیا لذایذ اخروی نسبت به لذایذ دنیوی پایدارتر و طولانی تر نیستند. به راستی کدام یک از لذایذ دنیوی و لو طولانی ترین آنها را می‌توان با لذایذ اخروی و بهشتی مقایسه کرد؟ طولانی‌ترین لذایذ دنیوی به طور معمول برای یک فرد بیش از چند دهه طول نمی‌کشد. در حالی که لذتهای اخروی بی پایان و ابدی هستند و به تعبیر قرآن لذایذ اخروی بهتر، پایدارتر و ماندگارترند: «و الاخره خیر و ابقی». افزون بر این اپیکور توصیه می‌کرد که به خاطر دستیابی به لذایذ بزرگتر و پایدارتر، آلام و دردهای کوچک و موقتی را به جان پذیرا باشیم؛ خوب اگر لذایذ اخروی را در این محاسبه در نظر بگیریم، در آن صورت می‌توان گفت که دست شستن از همه لذایذ دنیوی و حتی بزرگترین لذت دنیوی که پایه و مبنای همه لذایذ این جهانی است، یعنی لذت حیات، به منظور دستیابی به لذایذ اخروی، که لذایذی پایدار و ماندگار هستند، کاری پسندیده و اخلاقا ارزشمند است. ‌

به هر حال بی اعتنایی به لذایذ اخروی و نادیده گرفتن حیات ابدی انسان یکی از اشکالات اساسی این مکتب است. گفتنی است که این ایراد به نقص در جهان بینی اپیکور و پیروانش باز می‌گردد. و از اینجا می‌توان نقش جهان بینی را در اخلاق و نظریات اخلاقی به خوبی مشاهده کرد.

طبیعی است اگر کسی حیات انسانی را محدود به همین حیات پست دنیوی دانست و افق دید او بیش از این جهان مادی را مشاهده نکرد، نمی تواند لذتی جز لذایذ دنیوی را به اندیشه آورد. و اگر کسی مانند اپیکور دست خدا را از اداره و تدبیر امور جهان کوتاه دانست و مرگ را به عنوان پایان دفتر هستی آدمیان پنداشت در آن صورت بیش از این از او انتظار نمی رود که لذایذ و آلام را نیز در محدوده تنگ زندگی این جهانی مورد محاسبه قرار دهد.‌