24 آبان 1393, 13:54
جمعیت‌شناسی دانش جدیدی است که حدود یک قرن از پیدایش آن می‌گذرد. البته توجّه به جمعیت و نظریه‌پردازی در مورد آن سابقه‌ای، طولانی دارد ولی آن‌چه به عنوان جمعیت‌شناسی معاصر مشاهده می‌کنیم از دورۀ رنسانس شکل گرفت که مطالعه‌ای منظم و کلاسیک و علمی بود. مالتوس، جان گرانت، ویلیام پتی، ادموند هالی هر کدام دربارۀ جمعیت و مسائل آن نظراتی داشته در سیر تکوینی این علم نقش‌های عمده‌ای، ایفاء کرده‌اند. این کلمه نخستین بار در سال 1885 توسط گیارد استفاده و مطرح شد.
جمعیت‌شناسی در لغت از ریشۀ یونانی به معنای مردم و نگاه‌داشتن Demography و در اصطلاح مطالعۀ آماری جمعیت‌های در حال تغییر انسانی است. جمعیت‌شناسی علمی است که پدیده‌های جمعیتی را با مشاهدۀ منظم و سیستماتیک و تجربی مطالعه می‌کند.
موضوع جمعیت‌شناسی تبیین برخی پدیده‌های جمعیتی (همانند باروری، ولادت، مرگ و میر، مهاجرت) با پدیده‌های جمعیتی دیگر است. به طور مثال: تبیین ارتباط افزایش جمعیت در کشورهای جهان سوّم با زاد و ولد و باروری زیاد و کاهش مرگ و میر، یک تبیین جمعیت شناختی است.
دربارۀ علم بودن جمعیت‌شناسی اختلاف نظر است. برخی آن را تکنیکِ یافتن می‌دانند که به علوم دیگر به عنوان ابزار کمک می‌کند و برخی آن را به جهت مطالعه در زمینۀ باروری و ولادت و مرگ و میر و ازدواج به زیست‌شناسی مرتبط می‌دانند و گروهی آن را به ریاضیات و آمار مربوط دانسته‌اند. پاره‌ای نیز آن را از علوم اجتماعی به شمار می‌آورند.
الف) به مطالعه جمعیت در یک برهه خاص از زمان نظیر ترکیب جمعیت بر حسب سن، جنس، شغل، وضع زناشویی، محل اقامت و یا محل تولد می‌پردازد.
ب) مطالعه حرکات جمعیت یا دگرگونی‌های حاصل از جمعیت نظیر میزان تولد، مرگ کودکان، باروری، رشد جمعیت، حرکات مربوط به مهاجرت و تغییراتی که در هویت مدنی افراد پدید می‌آید. علاوه بر آن جمعیت‌شناسی بر آن است تا علل تشکیل ساخت‌ها و پیدایش حرکات را بشناسد و آنان را تببین نماید.
1-حجم جمعیت: شماره و تعداد جمعیت و آمارهایی که در سرشماری با روش مشاهده عینی وقایع و از طریق پرسش‌نامه و مصاحبه با خانوار‌ها به دست می‌آید و به وسیلۀ آن اطلاعات جمع آوری شده، جمعیت را در آینده پیش‌بینی و برآورد می‌کنند.
2-توزیع جمعیت: چگونگی تراکم جمعیت در مکان جغرافیایی که عبارتند از مهاجرت‌های در داخل یک سرزمین (درون کوچی) و مهاجرت‌های به خارج از یک سرزمین (برون کوچی) و در تقسیمات سیاسی أعم از استان و شهرستان و روستا و بخش. که چه نسبتی از جمعیت و به چه صورت سکونت دارند.
3-ترکیب جمعیت و بررسی ساختار آن، چگونگی ساختار جمعیتی بر حسب سنّ و جنس و سواد و تأهل و تجرّد و بیکار و شاغل و همین‌طور جنبه‌هایی مثل بهداشت و توانایی ذهنی، نیز لحاهمی‌شود.
4-تغییرات جمعیت: انواع مهاجرت‌ها و زاد و ولدها و مرگ و میر و ازدواج و یافتن شغل و عوامل مؤثر در آن‌ها مطرح می‌شود. مثلاً ازدواج بین دو شهر از جمعیت شهری کاسته و به شهر مقصد می‌افزاید.
در عصر حاضر سیاست‌های کلان اجتماعی و اقتصادی بدون دانش جمعیت‌شناسی غیرممکن می‌باشد و محور اصلی توسعه در نظر داشتن ساختار و انقسامات جمعیتی هر کشوری می‌باشد.
کتابخانه هادی
پژوهه تبلیغ
ارتباطات دینی
اطلاع رسانی
فرهیختگان