حبشه

كلمات كليدي : تاريخ، حبشه، نجاشي، يمن، مسلمانان

نویسنده : سيد علي اكبر حسيني

«حبشه» به معنای جماعتی است که از قبیله واحدی نیستند و از آنجا که ملت حبشه از قبایل واحدی نبودند، به آنها «احابیش» اطلاق می‌شده است.[1] اهل حبشه را قومی از حامیان یا کوشیان و سامیان تشکیل می‌دادند[2] که به خاطر نزدیکی شبه جزیره عربستان به سواحل آفریقا، بین سال‌های هزار تا چهارصد قبل میلاد،‌ از جنوب «جزیرة‌العرب» به کناره‌های شرقی آفریقا مهاجرت کرده بودند.[3] هجرت‌های «سبئیون» در سده‌های ششم و پنجم قبل از میلاد را باید از جمله این مهاجرت‌ها دانست. با ورود سبئیون در قرن ششم قبل از میلاد، به منطقه‌ای در «اریتره» به نام «تعزیه» پایه‌های اولین دولت حبشه شکل گرفت.[4] حتی گفته شده اسم حبشه بر گرفته از کوهی است در یمن، به نام «حبُیش» که با ساکن شدن یمنی‌ها در حبشه، اسم آن بر این سرزمین نیز اطلاق شده است.[5]

منطقه‌ای که این دولت در آن پایه‌گذاری شده، غالباً به نام حبشه اولی شناخته می‌شد که شامل مناطق چهارگانه «تیجری»، ‌«أمهرا»، «جوجام» و «شوا» می‌شد.[6] هر یک از این مناطق از استقلال درونی برخوردار بوده و پادشاهی مستقل داشتند. پایتخت آن «أکسوم» نام داشت، از این‌رو به مملکت اکسوم نیز شناخته می‌شد.[7] شاه آن «ملک الملوک» این سرزمین بوده[8] و بسیاریشان «نجاشی» خوانده می‌شدند.[9]

در ابتدای قرن چهارم میلادی در زمان حکومت "عیزان"(أزانا) حبشیان به اوج قدرتشان رسیدند.[10] در این زمان حبشه از سیطره حکومت «یمن» بیرون آمده و ‌»کتابت آفریقایی» را برای خود برگزید. در این قرن در راستای سیاست‌های دولت روم در گسترش «آیین مسیحیت» در سرتاسر جهان، ‌مبشرانی از سوی "کنستانتین اول" قیصر روم، ‌راهی سرزمین حبشه شدند که عوامل آن دو مسیحی بودند، به نام‌های "فرومنتیوس" و "أیدیسیوس".[11] با تلاش‌های فرومنتیوس، ‌در سال 350 میلادی، ‌نجاشی عیزان، ‌به آیین مسیحیت گردن نهاد. از آن پس مسیحیت، دین رسمی ‌در حبشه اعلام شد و بسیاری از مردم حبشه نیز به آیین مسیحیت گرویدند.[12]

به دستور "کنستانتین دوم"، ‌"نجاشی عیزان" در سال 378م. ‌به یمن حمله برد[13] و توانست به سرعت آن را تصرف کرده، ‌خود را شاه «اکسوم»، «حمیر»، «ریدان»، «سبأ» و «سلحن» بنامد[14]؛ اما این پیروزی چندان طول نکشید و یمنی‌ها توانستند، در سال 387م. به رهبری "تبع کرب" و "یهأمن" حبشی‌ها را شکست داده و از یمن بیرون کنند.[15]

در سال 523م. نیز، ‌یمن صحنه جنگ دیگری بین حبشیان و یمنی‌ها بود. در این سال "نجاشی کالب"(کلب)[16] در پی واقعه «اخدود» به دستور "یوستینیوس اول"[17]، امپراطور روم ‌که به شدت از عمل "ذونواس" ‌حاکم یهودی یمن در کشتار مسیحیان نجران به خشم آمده بود، ‌بار دیگر به یمن حمله برد و آنجا را به تصرف خود در آورد. سلطه حبشی‌ها بر یمن، هفتاد و دو سال به درازا کشید.[18]

حبشه در زمان ظهور پیامبر(ص)

در هنگام ظهور اسلام، ‌حبشه یکی از ممالک بزرگ و قدرتمند جهان به شمار می‌آمد و سرزمین وسیعی را در برداشت. همزمان با بعثت پیامبر(ص) پادشاه عادل و دادگستری به نام "اصحمه" مشهور به نجاشی بر آن حاکم بود.[19]

این سرزمین از دیر باز محل آمد و شد‌ قریشیان جهت امور تجاری بود[20] و "هاشم" نخستین کسی بود که سفر تجاری زمستانی قریش را به حبشه بنیان نهاده بود.[21] مورخان، این سرزمین را محل تجارت قریش و مسکن تجارتشان معرفی کرده‌اند. آنان در آن دیار رزق خود را به آسانی در می‌یافته و روابط تجاری استورای با مردم و امرای آن ناحیه داشتند.[22]

در سال پنجم بعثت، در جریان هجرت مسلمین به حبشه، ‌این سرزمین پذیرای مهاجرین مسلمان بود. سرزمین حبشه به فرموده پیامبر(ص) «سرزمین درستی و صداقت بود؛ چراکه در آنجا پادشاهی حکومت می‌کرد که در سایه حمایت او به کسی ظلم نمی‌شد.»[23] از این‌رو عده‌ای از مسلمانان به این سرزمین پناه برده و در حبشه در کمال آرامش بودند، نسبت به دین خود در امان بوده و خدا را عبادت می‌کردند و آزاری نمی‌دیدند و ناسزایی نمی‌شنیدند.[24]

در سال ششم هجرت در پی اعزام سفیران از سوی پیامبر(ص) به سرتاسر جهان از جمله حبشه، نجاشی اصمحه اظهار مسلمانی کرد و طی نامه‌ای این امر را به اطلاع حضرت رساند.[25]

منابع :

[1]. فروخ، ‌عمر؛ تاریخ الجاهلیه، بیروت، ‌دارالعلم للملایین، 1964م.، چاپ اول، ص147.

[2]. یعقوبی، ابن واضح؛ تاریخ یعقوبی، ‌ترجمه محمدابراهیم ‌آیتی، تهران، ‌انتشارات علمی، ‌1374، چاپ هفتم، ‌ج1، ص233.

[3]. غیث، ‌فتحی؛ الاسلام و الحبشه عبر التاریخ، ‌الطباعه الفنیة المتحده، ص22.

[4]. علی، ‌جواد؛ المفصل فی تاریخ العرب، ‌بیروت، دارلعلم للملایین و مکتبة النهضه بغداد، 1969م.، ‌چاپ اول، ‌ج2، ص450 .

[5]. همان، ص446.

[6]. غیث، ‌فتحی؛ پیشین، ص21.

[7]. علی، ‌جواد؛ پیشین، ص451.

[8]. تاریخ یعقوبی، ‌پیشین، ص235.

[9]. ابن خلدون، تاریخ ابن خلدون، ترجمه عبدالمحمد آیتی، تهران، وزارت فرهنگ و آموزش عالی، 1363، ج5، ص208.

[10]. غیث، ‌فتحی؛ پیشین، ص38 .

[11]. همان، ص39.

[12]. علی، ‌جواد؛ پیشین، ص456.

[13]. فروخ، ‌عمر؛ پیشین، ص74.

[14]. علی، ‌جواد؛ ‌پیشین، ص456 .

[15]. فروخ، ‌عمر؛ ‌پیشین، ص74.

[16]. غیث، ‌فتحی؛ پیشین، ص40.

[17]. ابن العبری، ‌تاریخ مختصر الدول، ‌تحقیق انطون صالحانی الیسوعی، ‌بیروت،‌ دارالشرق، 1992، چاپ سوم، ص87.

[18]. ابن هشام، السیرة النبویه، ترجمه هاشم رسولی، تهران، کتابچی، چاپ پنجم، ج1، ص46.

[19]. طبری، ‌محمد بن جریر؛ تاریخ طبری، ‌ترجمه ابوالقاسم پاینده‌، تهران، ‌اساطیر، 1375، چاپ پنجم،ج3، ص1140؛ تاریخ ابن خلدون، پیشین، ج1،‌ ص343.

[20]. یعقوبی، ‌ ابن واضح؛ پیشین، ص315 و طبری، ‌محمد بن جریر؛ پیشین، ج3، ص872.

[21]. طبری، ‌محمد بن جریر؛ پیشین‌، ص803 و ابن هشام، پیشین، ص63.

[22]. ابن هشام، پیشین، صص63ـ 70.

[23]. همان، ص199.

[24]. ابن سعد، طبقات الکبری، ترجمه محمود دامغانی، تهران، فرهنگ و اندیشه، 1374، ج1، ص190.

[25]. تاریخ طبری، پیشین، ص1140؛ مقدسی، محمدبن طاهر؛ البدء و التاریخ، ترجمه محمدرضا شفیعی کدکنی، تهران، آگه، 1374، چاپ اول، ج2، ص758؛ تاریخ ابن خلدون، پیشین، ج1، ص434.