گنج سعادت و بارگاه قبول

خداوند روز را براي پراکنده شدن (فرقان، آيه 47) و حرکت و شنا در جريان زمان و براي کار و بار قرار داده (مزمل، آيه 7)؛ و شب را برخلاف روز، زمان خواب و استراحت و آرامش دانسته است. (نباء، آيه 9؛ فرقان، آيه 47)

شب زماني بسيار مناسب براي دريافت علوم غيبي و لدني و مقامات و معارف الهي است. خداوند در آيه 6 سوره مزمل مي فرمايد: إِنَّ نَاشِئَةَ اللَّيْلِ هِيَ اَشَدُّ وَطْءًا وَاَقْوَمُ قِيلًا؛ قطعاً عبادتي که در شب صورت مي گيرد محکمتر و پابرجاتر و گفتار در آن درست تر و استوارتر است.

از همين رو درباره مؤمنان شب زنده دار مي فرمايد: تَتَجَافَي جُنُوبُهُمْ عَنِ الْمَضَاجِعِ يَدْعُونَ رَبَّهُمْ خَوْفًا وَطَمَعًا وَمِمَّا رَزَقْنَاهُمْ يُنفِقُونَ؛ پهلوهايشان از بسترها جدا مي شود و پروردگارشان را از روي بيم و طمع مي خوانند و از آنچه روزي شان داده ايم انفاق مي کنند. (سجده، آيه 16)

اين مؤمنان هر چند بندگي شان همانند بندگي بردگان از خوف و يا همانند بازرگانان از روي طمع است، ولي در مسيري هستند که آنان را با بندگي آزادگان عاشق و دوستدار آشنا کرده و در نهايت در آن مسير قرار مي دهد.

اصولاً چه عيب دارد که انسان بندگي را چون بردگان و بازرگانان و آزادگان با هم داشته باشد. اگر اين گونه باشند، به چيزهايي غير از رهايي از منکرات و فحشاء که ثمره نماز است (عنکبوت، آيه 45) و تقواي الهي که ميوه هر عبادتي است (بقره، آيه 21) دست مي يابند که بر بسياري از انسان ها نهان است: فَلَا تَعْلَمُ نَفْسٌ مَّا اُخْفِيَ لَهُم مِّن قُرَّةِ اَعْيُنٍ جَزَاء بِمَا کَانُوا يَعْمَلُونَ؛ هيچ کس نمي داند چه چيز از آنچه روشني بخش ديدگان است به پاداش آنچه انجام مي دادند براي آنان پنهان شده است. (سجده، آيه 17)

اين نماز شب و تهجد شبانه و قيام پس از خواب شب، چنان اهميت و ارزش دارد که خداوند آن را بر پيامبرش واجب دانسته و در سوره مزمل به او فرمان مي دهد و مي فرمايد: يَا اَيُّهَا الْمُزَّمِّلُ قُمِ اللَّيْلَ إِلَّا قَلِيلاً نِصْفَهُ اَوِ انقُصْ مِنْهُ قَلِيلاً اَوْ زِدْ عَلَيْهِ وَرَتِّلِ الْقُرْآنَ تَرْتِيلًا؛ اي جامه در هم پيچيده؛ براي نماز شب برخيز به جز اندکي از شب. نيمي از شب يا اندکي از آن را بکاه، يا اندکي بر نيمه بيفزاي و قرآن را شمرده و با تأمل بخوان! ( مزمل، آيات 1 تا 4) و در جايي ديگر مي فرمايد تنها برخي از مؤمنان به همراهي پيامبر به اين تهجد شبانه و نماز و قرآن خواندن ترتيلي مي پردازند: «پروردگار تو مي داند که تو و گروهي از آنان که با تو هستند نزديک به، دو ثلث شب و نيم شب و ثلث شب را به نماز مي ايستيد و خداست که اندازه شب و روز را معين مي کند و مي داند که شما هرگز حساب آن را نتوانيد داشت، پس توبه شما را بپذيرفت و هر چه ميسر شود از قرآن بخوانيد، مي داند چه کساني از شما بيمار خواهند شد و گروهي ديگر به طلب روزي خدا به سفر مي روند و گروه ديگر در راه خدا به جنگ مي روند پس هر چه ميسر شود از آن بخوانيد، نماز بگزاريد و زکات بدهيد و به خدا قرض الحسنه دهيد و هر خيري را که براي خود پيشاپيش بفرستيد، آن را نزد خدا خواهيد يافت و آن پاداش بهتر است و پاداشي بزرگ تر است و از خدا آمرزش بخواهيد، زيرا خدا آمرزنده و مهربان است». (مزمل، آيه 20)

عبادت شبانه و برکات فراوان آن، چنان اهميت دارد که حافظ در اين باره تأکيد مي کند:

هر گنج سعادت که خدا داد به حافظ / از يمن دعاي شب و ورد سحري بود

مرو به خواب که حافظ به بارگاه قبول / ز ورد نيم شب و درس صبحگاه رسيد

    روزنامه كيهان، شماره 21665 به تاريخ 17/4/96، صفحه 8 (معارف)