دانشنامه پژوهه بزرگترین بانک مقالات علوم انسانی و اسلامی

براعت استهلال

No image
براعت استهلال

كلمات كليدي : علم بديع، براعت استهلال، حسن ابتداء، فاتحة الكتاب

براعت استهلال عنوان یکی از صنایع ادبی در علم بدیع است. «بَراعت» در لغت به معنیِ «تفوّق و برتری» و «استهلال» به معنیِ «آوای نوزاد در هنگام تولّد» است. «براعتِ استهلال» در دانش بدیع یا در علم تقریض، از فروعِ صنعتِ «حُسنِ اِبتدا»، و اخصّ از آن است.

براعت استهلال را بدان سبب بدین نام خوانده‌اند که سخنِ آراسته بدین صنعت، سخنی است که بر دیگر سخن‌ها برتری دارد، و همانندی آن با «آوای کودک به هنگام تولّد» آن است که کودک، چون آوا برآوَرَد، حیاتِ خود را اعلام می‌دارد، و روشن می‌شود که پسر است یا دختر، و از براعتِ استهلال نیز معلوم می‌شود که محتوا و مضمونِ نوشته یا سروده چیست.براعتِ استهلال آن است که آغازِ سخن مناسب حال گوینده و متناسب با مقصود وی باشد؛ یعنی مقدّمۀ سخن بر مسائل و مباحثی که در متن (ذوالمقدّمه)‌بیان می‌شود، دلالت کند. مانند:

افسرِ سلطانِ گل پیدا شد از طرْفِ چمن

مَقْدَمَش یا رب مبارک باد بر سرو و سمن

(حافظ)

که به جلوسِ پادشاهی بر تختِ سلطنت اشاره دارد.

در این صنعت، نویسنده یا شاعر، با الفاظی دلپذیر و اشاراتی لطیف، مقدّمه‌ای مناسب و متناسب با موضوعی که می‌نویسد یا می‌سراید ترتیب می‌دهد، بدان‌سان که شنونده و خوانندۀ صاحبِ ذوقِ سلیم دریابد که مقصود او چیست، و پس از آن چه‌ می‌خواهد بگوید.

قرآن شناسان، سورۀ مبارک «فاتحة الکتاب» را نمونۀ برجستۀ براعت استهلال و آن را مشتمل بر جمیعِ مقاصد خداوند در قرآن کریم دانسته‌اند. از نمونه‌های برجستۀ این صنعت، مقدّمۀ داستان رستم و سهراب، و مقدّمۀ داستان رستم و اسفندیار در شاهنامۀ‌ فردوسی است.

این موضوعات را نیز بررسی کنید:

جدیدترین ها در این موضوع

روانشناسی دین در مصاحبه با حجت الاسلام دکتر مسعود آذربایجانی

روانشناسی دین در مصاحبه با حجت الاسلام دکتر مسعود آذربایجانی

تعریف روان‏شناسی دین و امهات بحث روان‏شناسی دین کدام است؟ چه چیز باعث می‏شود که این دانش از دانش‏های دیگر جدا شود؟ وجه افتراق آن چیست؟
معناگرايي و معنويت در پديده ‏هاي فراروانشناختي

معناگرايي و معنويت در پديده ‏هاي فراروانشناختي

مدعای این نوشتار، پاسخ مثبت به این پرسش‌ها است؛ آنچه در فرا روانشناسی، فوق طبیعت خوانده می‌شود در قرآن مجید، جهان غیب نام دارد و میان این دو نیز نسبت و رابطه وجود دارد. از منظر قرآن مجید، رابطه متقابل انسان و جهان فوق طبیعت، امری پذیرفتنی است تا آنجا که در برخی موارد نیز ایمان به امور فراطبیعی و غیرمادی، ضروری دانسته شده است.
علل روان‏شناختي در گرايش به جنبش‏هاي معنوي نوپديد

علل روان‏شناختي در گرايش به جنبش‏هاي معنوي نوپديد

پژوهش حاضر به بررسي علل روان‌شناختي گرايش به جنبش‌هاي معنوي نوپديد با تأكيد بر علل شناختي مي‌پردازد؛ روش تحقيق، با رويكرد توصيفي ـ تحليلي، با تطبيق بر نمونه‌هاي عيني است. اين نمونه‌ها برگرفته از فيلم، گزارش، كتاب، اعتراف‌هاي مستند، شواهد باليني مشاوره‌‌اي و مصاحبه‌هاي بدون ساختار...
تجربه‏ هاي شبه عرفاني و داروهاي روان‏گردان از منظر روان‏شناختي

تجربه‏ هاي شبه عرفاني و داروهاي روان‏گردان از منظر روان‏شناختي

با تحقیق در باب داروهای فعال‌ساز روانی، علائق عرفانی به تجربه‌ي عرفانی گسترش یافته است. اعتقاد عمومی این بوده که چنین داروهایی برآورنده‌ی احوال عرفانی یا حالات اسکیزوفرنیک‌اند. گرچه میان این دو گونه حالت، شباهت‌های فیزیولوژیک یا پدیدارشناختی وجود دارد، ولی...
بررسي تحليلي- انتقادي مراقبه از منظر روان شناختي

بررسي تحليلي- انتقادي مراقبه از منظر روان شناختي

مدیتیشن بر کاهش اضطراب اثري غير مستقیم دارد، به اين صورت كه با کنار زدن افکار اضافی و منفی، فرد را وارد بخش آرام ذهن می‌کند و میزان تمرکز را در افراد بهنجار افزایش می‌دهد، در واقع مي‌توان مفهوم این کلمه را با واژه‌هایی نظیر فکر و اندیشه (تفکر و تعمق) بیان کرد...
Powered by TayaCMS