توزین

‌توزین دکتر احد فرامرز قراملکی براساس فرمان تحلیل مشکل با گرایش حداکثرى تمام مسائل محتمل را فهرست مى‌کنیم و به واقعى بودن یا پندارى بودن، اولویت داشتن یا نداشتن توجهى نمى‌کنیم. فرض کنید مشکل واحد را به صد مسئله تجزیه کرده‌ایم. در فرمان توزین مسئله خود را از میان مسائل محتمل فهرست شده انتخاب مى‌کنیم. مسئله‌اى که واقعى بوده و برخوردار از اولویت باشد. چگونه مى‌توان مسائل را سنجید و مسئله خود را در این میان انتخاب کرد؟ براى اجراى فرمان توزین محقق باید از خود بپرسد مسئله من در این میان کدام است؟‌مهم آن است که وى بتواند مسئله خود را از میان انبوه مسائل به دست آمده در مرحله تجزیه حدس زده و آنگاه حدس خود را در ترازوى ملاک‌هاى دقیق ارزیابى کند. براى انتخاب مسئله چهار ملاک عمده وجود دارد: 1- نیاز اجتماعی:‌تحقیقات کاربردى به حل معضله‌اى در جامعه ناظرند و مسئولیت‌هاى اجتماعى محقق را به رفع نیازهاى جامعه سوق مى‌دهند.در تحقیقات فقهى به عنوان مثال بحث از عبد وامه مورد نیاز جامعه نیست، در حالى که بحث از احکام فاینانس از نیازهاى فقهى و ضرورى جامعه مى باشد. امروزه در عرصه‌هاى مختلف علوم انسانی، نیازهاى پژوهشى فراوانى وجود دارد. به عنوان مثال مسئله خودشناسى که از محورهاى مهم پژوهش‌هاى معاصر محققان مغرب زمین در مطالعات روانشناختى و فلسفى است، نیاز مبرم اجتماعى در عرصه‌هاى فردى وسازمانى است. 2- اولویت معرفتی:‌بسیارى از مسائل در تطور معرفتى ضرورت مى‌یابند. مسئله‌اى نقش زیربنایى نسبت به مسائل دیگر دارد؛ به همین دلیل بررسى و حل آن اولویت مى‌یابد. محققانى که در علم موجب انقلاب مى‌شوند در واقع به پرسش و تحقیق در زیر ساختى‌ترین عناصر علم دست مى‌زنند. محققى به گزارش و تحلیل آراى مفسران در تعیین مصداقى آیات محکم و متشابه علاقه مى‌یابد و محقق دیگرى به تامل در مبانى معرفت شناختى و کلامى دیدگاه مفسران در تعیین جدول آیات محکم و متشابه علاقه نشان مى‌دهد. تحقیق دوم اگرچه صعب العبور و دشوار است اما مسئله‌اى زیربنایى را پژوهش مى‌کند. فرض کنید کسى نقد مبانى ابن جوزى در روایات را موضوع مسئله تحقیق قرار مى‌دهد. آیا تاکنون بازسازى مبانى ابن‌جوزى در تحقیقات سلف انجام شده است؟ بازسازى مبانى ابن‌جوزى در این امر به لحاظ معرفتى مقدم بر نقد مبانى وى است. 3- علایق شخصی:‌محقق نباید به هیچ طریقى به نحو منفعلانه به تحقیق بپردازد و مسئله پژوهش بر وى تحمیل گردد. بارورى تحقیق منوط به مشارکت فعال و مستمر محقق با مسئله است و آن هم در گرو علاقه اصیل- و نه کاذب- وى به مسئله مى‌باشد. علاقه کاذب و پندارى ناشى از مد شدن مسئله و برخاسته از موضع انفعالى محقق آسیب زاست. محقق براى تشخیص اینکه علاقه‌اش اصیل است یا پندارى محتاج خودشناسى است. 4- توانایى فردی:‌برخى از محققان صرفا بر حسب احساس ضرورت و برحسب علاقه وافر خود به پژوهش مى‌پردازند و از سنجش توانایى فردى غافل مى‌شوند. در بحث بهره‌ورى بیان شد که سنجش توانایى فردى یکى از ارزیابى‌هاى ضرورى پیش از تحقیق مى‌باشد. مسئله‌اى را باید انتخاب کرد که محقق در تحقیق آن نقصان اساسى و غیرقابل رفع نداشته باشد. ملاک سنجش توانایى فردى به اصل مسبوقیت پژوهش به آموزش بر مى‌گردد .

روزنامه رسالت