سخاوتمندی

قال رسول الله(ص): «السیخی قریباً من الله، قریباً من الجثهٔ، قریباً من الناس...» (بحارالانوار، ج ۷۱، ص ۲۵۲) سخاوتمند نزدیک به خدا، نزدیک به مردم و نزدیک به بهشت است.

سخاوتمندی
یکی از خصلتهایی که فطرت پاک آدمی را زنده نگه می دارد و مانند مشعلی در تاریکی هادی و راهنما خواهد بود، صفت جود و سخا است. این صفت جوان آلوده به گناه را نزد خدا محبوبتر از پیرمرد عابد بخیل می نماید. سخاوت سبب امدادهای الهی می شود و سرانجام آن جوان آلوده را نجات می دهد، ولی آن پیر عابد بخیل به خاطر بخلش در گناه فرو خواهد رفت.
فریدون فرخ فرشته نبود ز مُشک و زعنبر سرشته نبود به داد و دهش یافت آن نیکویی تو داد و دهش کن فریدون تویی"
البته باید برای پاسداشت این خوی پسندیده مانند هر خلق دیگری حد اعتدال را سرلوحه کار قرار داد و از تفریط که منجر به بخل و افراط که اسراف را برای آدمی به بار می آورد، دوری نمود. بخل نتیجه محبت دنیا و ثمره آن است." قرآن کریم در چند آیه زشتی این طبیعت و تبعات آن را بیان میفرماید. در سوره آل عمران میخوانیم:
و لا يخسبن الذين يبخلون بما آتاهم الله من فضله هو خيراً لهم بل هو شرّ لهم سیطوقون ما بخلوا به یوم القیامهٔ...»
کسانی که بخل میورزند، و آنچه را خدا از فضل خویش به آنان داده انفاق نمی کنند، گمان نکنند این کار به سود آنها است؛ بلکه برای آنها شر است؛ به زودی در روز قیامت، آنچه را نسبت به آن بخل ورزیدند، همانند طوقی به گردنشان میافکنند..."
در عرف و شریعت اسلام تنها گشاده دستی مصداق سخاوت نیست، بلکه موجه بودن این بخشش نیز بسیار مورد تأکید قرار گرفته است، لذا اگر توانگری اموال خویش را به غیرمستمند ببخشد، نه تنها مسیر جود را طی ننموده، بلکه وارد بیراههٔ اسراف شده است. نکته بسیار دقیق دیگر که شاید اندکی مورد غفلت قرار میگیرد، بخشش به مستحق حتی بدون کوچک ترین درخواست از سوی اوست؛ به عبارت دیگر سخاوت با چنین مضمونی زیبا و دلنشین است. اگر استحقاق فرد را مشاهده نمودی و منتظر درخواست وی نماندی، اینجاست که آدمیت را در حد اعلی معنا نموده ای. دلیل این همه توصیه را باید در احوالی که در حین درخواست و بیان حاجت به فرد مستحق دست می دهد سراغ گرفت؛ شرمساری و چهره برفروخته که حاصل کوچک شدن روح بزرگ آدمی و دراز شدن دست نیاز او به مخلوق خدا است و ... همه اینها فلسفه ی بخشش قبل از درخواست مستحق را معنا می کند و اینجاست که به کنه این عبارت پی می بریم که درخواست از خدا اگر فراهم شود
رحمت است وگرنه حکمت، اما التماس به مخلوق خدا اگر فراهم شود منت وگرنه ذلت است. امام صادق(ع) در این باره می فرماید: «السئخا ماکان ابتدا فاما ماکان من مسألهٔ فخیاء و تذئم، سخاوت آن است که پیش از درخواست انجام گیرد، اما آنچه پس از درخواست انجام می گیرد، شرم و رودر بایستی است.
سخاوت در آینه اجتماع خداوندی که تمام هستی را آفریده، فرموده و ام دادن به دیگران، وام دادن به خداوند است؛ این به خاطر رشد انسان و دل کندن او از دنیا و رسیدگی به فقرا و خدمت به مردم و گرهگشایی از آنان و شکستن بت دلبستگی به مادیات و پرواز به سوی خدا و شکوفایی روح سخاوت و عاطفه است. "خصیصه زیبای سخاوت هرچند یک نکته اخلاقی است و فرد متخلق را به ثواب اخروی نزدیک می نماید، اما در دل خود آثار فردی و اجتماعی فراوان دارد که اگر در مسیر درست خویش هدایت شود، دیگر در جامعه اسلامی بوی فقر و تهیدستی به مشام نخواهد رسید و به تبع آن معضلات حاصل از فقر از جامعه رخت برمی بندد. همچنین سخاوت، صمیمیت و پیوند دل ها را به ارمغان آورده و کینه توزی ها را به دوستی مبدل می نماید. حضرت امیر(ع) در یکٹ عبارت نورانی می فرماید : (اکشرهُ السکخاونگیر الاولیاء و تستصلح الاغداءه"سخاوت زیاد، دوستان را فراوان و دشمنان را به سازش میکشاند.

أ. علامه مجلسی، محمدباقر، بحارالانوار، ج ۷۰، ص ۳۰۷. ". نراقی، احمد، معراج السعاده، ص ۳۲۴. . نراقی، احمد، معراج السعاده، ص ۳۲۲.
سوره آل عمران، آیه ۱۸۰. y ترجمه آیهٔ الله مکارم شیرازی.
علامه مجلسی، محمدباقر، بحارالانوار، ج ۷۱، ص ۳۵۷.
قرائتی، مجاعشسر تفسیر نور، ج ۱۰، ص ۹۱. ". آمدی، عبدالواحد، شرح غررالحکم، ج۴، ص ۵۹۲.