اصل انتخاب اصلح

پرسش:

از منظر اسلام براي واگذاري مديريت ها و مسئوليت ها به افراد، چه اصلي بيشتر مورد تأکيد قرار گرفته است؟

پاسخ:

در اسلام براي انتخاب فرماندهان، مسئولان و مديران روي انتخاب اصلح تأکيد فراواني شده است. چنانکه در تاريخ زندگي پيامبر گرامي اسلام(ص) آمده است که آن حضرت از ميان تمام مسلمانان، جوان بيست و چند ساله اي را به نام «عتاب بن اسيد» براي فرمانداري «مکه» برگزيد، و فرماني به نام وي صادر کرد، و چون انتخاب اين جوان با توجه به کمي تجربيات او، در ميان اصحاب و ياران سؤال انگيز بود، و کمتر موردي در گزينش هاي پيامبر(ص) شبيه آن پيدا مي شد که براي مرکز بسيار حساسي همچون مکه فرد بسيار جواني را انتخاب کند، با يک جمله به تمام سؤالاتي که در اذهان مطرح بود پاسخ داد. حضرت رو به سوي عتّاب کرده و فرمود: اي عتاب! آيا مي داني تو را براي چه به اين مقام برگزيدم؟ و بر کدام قوم فرمانروا کردم؟ تو را فرماندار «اهل الله» عز و جل (اهل حرم و ساکنان مکه) نمودم، و اگر در ميان مسلمانان کسي را براي اين مقام شايسته تر از تو مي يافتم، اين کار را به او مي سپردم! (اسدالغابه، ابن اثير، ج 3، ص 385)

باز در همين زمينه پيامبر اسلام(ص) به صورت يک دستور کلي مي فرمايد: کسي که چيزي از امور مسلمين را برعهده گيرد، پس فردي را عهده دار کار مهمي کند. در حالي که فرد اصلح از او را مي يابد، خيانت به خدا و رسول او کرده است! (الغدير، ج 8، ص 291) و نيز در حديث ديگري از آن حضرت آمده است که: کسي که کارگروهي را برعهده کسي بگذارد که در ميان آن گروه فردي از او شايسته تر پيدا مي شود، خيانت به خدا و رسول خدا و مؤمنين کرده است. (جامع الصغير، جلال الدين سيوطي، ج 1، ص 455)

بنابراين اصل اساسي در تقسيم پستها در حکومت اسلامي و سپردن مديريت ها و فرماندهي به افراد، همان اصل گزينش و انتخاب اصلح و شايسته سالاري افراد است و انحراف از اين خط، يعني جايگزيني ملاک هاي قومي، قبيله اي، جناحي و باندي و نژادي و... خيانتي است به خدا و پيامبر و همه جامعه اسلامي.

در حديث ديگري از رسول خدا(ص) يکي از نشانه هاي قيام قيامت و نابودي جامعه بشريت، سپردن کارها به نااهل شمرده شده است. پيامبر اکرم(ص) مي فرمايد: هنگامي که امانت ضايع گردد، منتظر پايان جهان باش! عرض کردند: اي رسول خدا! منظور از ضايع کردن امانت چيست؟ حضرت فرمود: هنگامي که کارها به دست غيراهلش سپرده شود، منتظر پايان جهان باش! (السياسةً الشرعيه، ص 11)

همچنين امام صادق(ع) مي فرمايد: براي حکمرانان پسنديده نيست که در سه کار کوتاهي ورزند: 1- حفظ مرزها 2- رسيدگي به مظالم و حقوق پايمال شده مردم 3- انتخاب افراد شايسته براي کارهاي خود (بحارالانوار، ج 75، ص 233)

بنابراين يکي از مهم ترين دلايل عقب ماندگي کشورها، فقدان مديران و رهبران شايسته و اصلح در عرصه مديريت و هدايت حکيمانه آن جوامع خواهد بود. به همين جهت کشورهايي که کادرهاي مديريتي کارآمد و قوي را تربيت مي کنند و بر مسند کارها مي گمارند سرعت رشد و تکامل آنها بالا رفته و قله هاي تعالي و پيشرفت را سريعتر طي مي کنند.

روزنامه كيهان، شماره 21713 به تاريخ 12/6/96، صفحه 6 (معارف)