راز خلوت

راز خلوت

خلوت از نظر قرآن کریم، ممدوح است؛ اما چرا خلوت، ممدوح است؟ در پاسخ به این پرسش باید گفت: چند «ندا» هست که به طرق گوناگون به بشر ابلاغ می‌شود.

اوّل: ندای خدا؛ خدا مستقیماً ندا دارد و این ندا گاهی « یا أیها الناس »، گاهی « یا أیها الذین آمنوا » و گاهی « یا بنی آدم » است. البته ندای الهی نظیر ندای منادیان عادی نیست که لحظه‌ای حاصل و بعد تمام شده باشد؛ بلکه دائماً این صدا به گوش می‌رسد:

موسی ای نیست که تا صوت « أنا الحق » شنود ٭٭٭٭ ورنه این زمزمه اندر شجری نیست که نیست .

این نداها نیز در یک سطح نیست؛ زیرا برخی خیلی عام است، مانند: « یا أیها الناس » و « یا بنی آدم » و بعضی مخصوص اهل کتاب است مانند: « یا أهل الکتاب » و برخی ویژه مؤمنان است مانند: « یا أیها الذین آمنوا » و بعضی از نداها هم از نداهای گذشته محدودتر است مانند تذکره و تبصره هایی که متوجه، « أولی الألباب » و « أولی الأبصار » است و بالاخره آخرین ندا که از همه نداها و خطابها محدودتر است همان ندای به انبیاست مانند: « یا أیها الرسل ».

دوم: ندای فرشتگان؛ در بعضی از نصوص آمده است که خداوند فرشتگانی را مأمور کرده است تا هر روز به بنی آدم بگویند: زاد و ولد داشته باشید ولی بدانید که پایان زندگی، مرگ است و مال بیندوزید ولی بدانید که پایانش فناست و ساختمانها بسازید ولی آگاه باشید که نهایتش ویرانی است بنابراین، شما چیزی بسازید که ویران شدنی نباشد: « إنّ لِلّه مَلَکاً ینادی فی کلّ یوم: لدوا للموت واجمعوا للنفاء وابنوا للخراب »[1]. این ندای فرشته‌هاست. بسیاری از نداها در روایات به فرشته‌ها نسبت داده شده است.

سوم: ندای انبیا و اولیاست؛ خداوند به پیغمبر اکرم ‌(صلّی الله علیه وآله وسلّم) می‌فرماید «به مردم بگو»: ﴿تعالوا أتْلُ ما حرّم ربّکم علیکم﴾[2]؛ مانند این که، به ابراهیم خلیل می‌فرماید: ﴿ وأذّن فی الناس بالحج یأتوک رجالاً ﴾[3]؛ یا می‌فرماید: ﴿ وأذان من الله ورسوله إلی الناس یوم الحج الأکبر أنَّ الله بری‌ءٌ من المشرکین ورسوله ﴾[4].

این نداها و همچنین ندای فطرت از یک سو و ندای عقل از سوی دیگر، نداهایی است که به طور مستقیم و غیر مستقیم به «الله» ارتباط دارد و همواره هست؛ امّا گوشی که بخواهد مستمع این نداها باشد باید در جای آرامی قرار گیرد که در آن جا هیاهو نباشد؛ زیرا هنگام ازدحام و پیدایش امواج و اصوات گوناگون، شنیدن ندای حق دشوار است، مگر برای کسانی که صدای آشنا را خوب بفهمند و چون در روز، صداها زیاد است، شنیدن این نداها دشوار است و از این رو گفته‌اند آرام بگیرید و خلوت کنید تا این نداها را بشنوید. بنابراین، معنای خلوت کردن برطرف کردن مزاحمتهاست و اگر این مزاحمتها برطرف شود، فیض خدا یقیناً ظهور و حضور دارد.

منبع :
• برگرفته از تفسیرموضوعی قرآن کریم – مبادی اخلاق در قرآن –تالیف : آیت الله جوادی آملی ج11/صص 264-265

پی نوشت:
• نهج‌اللبلاغه، حکمت 132.[1]
• سوره انعام، آیه 151.[2]
• سوره حج، آیه 27.[3]
• سوره توبه، آیه 3.[4]