دانشنامه پژوهه بزرگترین بانک مقالات علوم انسانی و اسلامی

ریخت شناسی اجتماعی

ریخت‌شناسی(مورفولوژی)، از واژۀ یونانی (Morphe) به معنای شکل، قالب و هیئت و واژه (Logos) به معنای شناخت، علم و منطق ترکیب یافته است.
ریخت شناسی اجتماعی
ریخت شناسی اجتماعی

ریخت‌شناسی اجتماعی (Social Morphology)

ریخت‌شناسی(مورفولوژی)، از واژۀ یونانی (Morphe) به معنای شکل، قالب و هیئت و واژه (Logos) به معنای شناخت، علم و منطق ترکیب یافته است. ریخت‌شناسی اجتماعی، علمی است که در آن، دربارۀ شناخت هیأت و شکل بیرونی امور و پدیده‌ها، در ارتباط با عوامل جغرافیایی، حجم، گستردگی، پراکندگی و تراکم جمعیت از یک سو، و عوامل فیزیولوژیک اجتماعی از سوی دیگر، بحث و گفتگو می‌شود.

دورکیم یکی از جنبه‌های تمایز جامعه‌شناسی از روان‌شناسی را «ریخت شناسی اجتماعی» ذکر کرده و در تعریف آن گفته است:

«ریخت‌شناسی اجتماعی عبارت است از مطالعه اساس جغرافیایی ملّت‌ها و روابط آن با سازمان اجتماعی؛ یعنی مطالعه میزان و تراکم جمعیّت و نحوۀ توزیع آن بر سطح زمین».

انواع ریخت‌شناسی

در ریخت شناسی اجتماعی، سه امر مورد توجه است:

الف) عینیت امور و پیوستگی اجزاء و عناصر؛

ب) تفاوت‌های مربوط به بافت اساسی و ریشه‌ای پدیده‌ها و امور؛

ج) تغییرات پدیده‌ها، در ارتباط با شکل‌ها و قالب‌های واقعیات اجتماعی.

دانشمندان علوم اجتماعی متناسب با این سه امر، سه نوع ریخت‌شناسی را از هم تفکیک نموده‌اند:

1- ریخت‌شناسی بیرونی؛ هنگامی که عینیّت پدیده‌ها و یا واقعیت اجتماعی مورد مطالعه قرار گیرد، ریخت‌شناسی بیرونی و خارجی می‌باشد؛

2- ریخت‌شناسی درونی؛ در صورتی که عوامل و عناصر درونی و پنهانی امور و واقعیّات اجتماعی مطمح نظر باشد، ریخت‌شناسی درونی است؛

3- ریخت‌شناسی تجربی؛ موقعی که تغییرات و رشد و دگرگونی اجزاء و کلیّت یک پدیده و واقعیت اجتماعی مورد بررسی است، ریخت‌شناسی تجربی می‌باشد، که گاهی آن را ریخت‌شناسی صوری نیز می‌گویند.

در تغییر و تحولات اجتماعی، عوامل مورفولوژیک در کنار سایر عوامل نقش مهمی دارد. چرا که در تحولات و دگرگونی‌‌های اجتماعی، چه تحولات سریع و چه تحولات کند و تدریجی، نقش مورفولوژی (ریخت شناسی) اجتماعی به ثبوت رسیده است. مثلاً در وقوع انقلاب مشروطه ایران، این شهرهای بزرگ با جمعیت زیاد بودند که در ارتباط با وضع تربیتی، فرهنگی و اقتصادی – اجتماعی آن‌ها، نقش مؤثّر داشتند.

نکته پایانی اینکه علم ریخت‌شناسی اجتماعی، شاخه‌هایی دارد که از جمله آنها می‌توان به ریخت‌شناسی جمعیتی، ریخت‌شناسی روستایی و ریخت‌شناسی شهری اشاره کرد.

    منابع:
  • 1- آراسته خو، محمّد؛ فرهنگ اصطلاحات علمی – اجتماعی، تهران، چاپخش، 1381: ص 344-342.
  • 2- شایان مهر، علیرضا؛ دایرة المعارف تطبیقی علوم اجتماعی، تهران، کیهان، 1377، (کتاب اول): ص 514.
  • 3- توسلی، غلام عباس؛ نظریه‌های جامعه شناسی، تهران، سمت، 1369: ص 66.
  • 4- شایان مهر، علیرضا؛ دایرة المعارف تطبیقی علوم اجتماعی، تهران، کیهان، 1379، (کتاب دوم): ص 328.

این موضوعات را نیز بررسی کنید:

جدیدترین ها در این موضوع

روش‌هاي نهادينه كردن معاد در تربیت دینی

روش‌هاي نهادينه كردن معاد در تربیت دینی

هدف پژوهش حاضر، بررسی تطبیقی روش تربیتی مبتنی بر محبت، در آموزه‌های دو دین بزرگ اسلام و مسیحیت است. روش پژوهش، توصیفی و از نوع تطبیقی است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهند که...
روش‌های تربیتی و تبلیغی حضرت ابراهیم (ع) در قرآن

روش‌های تربیتی و تبلیغی حضرت ابراهیم (ع) در قرآن

برای ترویج یک پیام و رسالت، نیاز به راه‌های تبلیغی مؤثر و متناسب با مضمون آن پیام و برای ساختن افراد یک جامعه نیاز به روش‌های ناب و کارساز تربیتی.
تقدم ‌‌تزکیه ‌‌بر ‌‌تعلیم

تقدم ‌‌تزکیه ‌‌بر ‌‌تعلیم

تزکیه ‌‌و ‌‌تعلیم ‌‌از ‌‌مفاهیم ‌‌کلیدی ‌‌در ‌‌تعلیم‌ ‌تربیت ‌‌اسلامی ‌‌هستند ‌‌و ‌‌واژگان ‌‌اصیلی ‌‌چون ‌‌مربی ‌‌و ‌‌معلم ‌‌بر ‌‌پایه ‌‌این ‌‌دو ‌‌مفهوم ‌‌اساسی ‌‌معانی ‌‌خود ‌‌را ‌‌باز می‌یابند.‌‌ ‌‌هدف ‌‌از ‌‌پژوهش ‌‌حاضر، ‌‌روشن‌سازی ‌‌تقدم ‌‌تزکیه ‌‌بر ‌‌تعلیم، ‌‌بیان ‌‌برخی ‌‌ویژگی‌‌های ‌‌مربی ‌‌و ‌‌تفاوت‌‌های ‌‌آن ‌‌با ‌‌معلم ‌‌و ‌‌مشخص ‌‌کردن ‌‌انواع ‌‌ویژگی‌‌های ‌‌مربی ‌‌و ‌‌معلم ‌‌بر ‌‌اساس...
بیدارکردن متربی برای نماز از منظر فقه تربیتی

بیدارکردن متربی برای نماز از منظر فقه تربیتی

تربیت اسلامی ساحات مختلفی دارد که تربیت عبادی یکی از مهم‌ترین این ساحات است. یکی از مسائلی که کمابیش والدین و مربیان با آن در فرزند‌پروری مواجه هستند؛ حکمِ شرعیِ بیدار کردنِ فرزندان و متربیان برای نماز است.
بررسی تطبیقی روش تربیتی مبتنی بر محبت در آموزه‌های اسلام و مسیحیت

بررسی تطبیقی روش تربیتی مبتنی بر محبت در آموزه‌های اسلام و مسیحیت

هدف پژوهش حاضر، بررسی تطبیقی روش تربیتی مبتنی بر محبت، در آموزه‌های دو دین بزرگ اسلام و مسیحیت است. روش پژوهش، توصیفی و از نوع تطبیقی است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهند که
Powered by TayaCMS