اخلاص

اخلاص

به تعبیر لطیف محقّق طوسی «پارسی اخلاص، ویژه کردن باشد»[1]؛ یعنی، انسان قلبش را مخصوص حق کند تا احدی جز «مقلّب القلوب» در حرم دل او راه نیابد و البته اگر انسان محبّ شود، صحنه نفس را برای محبوب، خالص می‌کند؛ چون می‌داند که محبوب با مبغوض، جمع نمی‌شود.

کسی که کاری را هم برای خدا وهم برای غیر خدا انجام دهد، خدا آن کار را نمی‌پذیرد؛ زیرا دین کمّاً و کیفاً مخصوص خداست. قرآن کریم در مورد کمیّت می‌فرماید: ﴿ وله الدّین واصباً ﴾[2]. «واصب» به معنای پُر، تامّ، جامع و کامل است و آیه شریفه بدین معناست که مجموعه دین را خدا تنظیم می کند و بنابراین، همه قوانین و مقرّرات باید از راه وحی تدوین شود و حتی کلمه‌ای از آن کم و یا بر آن افزوده نشود؛ در نتیجه حذف هر چیزی به نام نسخ و نیز اثبات هر چیزی به عنوان شریعت نو باید از راه وحی باشد.

در باره کیفیت نیز می‌فرماید: ﴿ ألا لله الدین الخالص ﴾[3]؛ فقط به نام و یادخدا باید این مجموعه را فهمید و به آن عمل کرد و آن را به دیگران آموخت.

بنابراین، تنها کسانی متدّین واقعی و دیندارند که مخلِص باشند. از این رو خدای سبحان می‌فرماید: ﴿ وما أمروا إلاّ لیعبدوا الله مخلصین له الدین حنفاء ﴾[4]؛ مردم هیچ مأموریتی ندارند جز این که دستورهای دین را مخلصانه برای خدا انجام دهند؛ یعنی فهمشان و عملشان برای خدا باشد و محصول اخلاص نیز لقای بهشت است. امام صادق (علیه السلام) می فرماید: « من قال لا إله ألاّ الله مخلصاً دخل الجنّة وإخلاصه أن تحجزه لا إله إلاّ الله عمّا حرم الله عزّوجل »[5] و برتر از آن نیز « لقاء الله » است: ﴿ فمن کان یرجوا لقاء ربّه فلیعمل عملاً صالحاً ولا یشرک بعبادة ربّه أحداً ﴾[6]؛ کسی که امید لقای حق دارد و مشتاق جمال و جلال الهی است، باید مؤمن باشد و عمل صالح انجام دهد و در کار خود، چه در بخش اعتقاد و چه در بخش عمل شرک نورزد.

معنای « لقاء الله » این نیست که انسان تنها بعد از مرگ، جمال الهی را مشاهد می‌کند؛ بلکه قبل از مرگ نیز می‌تواند شاهد جمال الهی باشد و فیضهای خاص او را دریافت کند و کلام رسول اکرم (صلّی الله علیه وآله وسلّم): « من أخلص لله أربعین صباحاً فجّر الله ینابیع الحکمة من قلبه علی لسانه »[7] ناظر به همین بخش است. کسی که چهل شبانه روز با اخلاص عمل کند، خداوند چشمه‌های حکمت را در قلب او می‌جوشاند و بر قلم و زبانش جاری می‌کند و در حقیقت، این شخص، علم الهی را ملاقات و اسمی از اسمای حسنای حق را مشاهده می‌کند و البته مراحل برتر ممکن است بعد از مرگ حاصل شود.

منبع :
• برگرفته از تفسیرموضوعی قرآن کریم – مبادی اخلاق در قرآن –تالیف : آیت الله جوادی آملی ج11/ صص 253-254

پی نوشت:
• أوصاف الأشراف، ص 65.[1]
• سوره نحل، آیه 52.[2]
• سوره زمر، آیه 3.[3]
• سوره بینه، آیه 5.[4]
• توحید صدوق، باب ثواب الموحدین، ص 27.[5]
• سوره کهف، آیه 110.[6]
• بحار، ج 67، ص 249. [7]