دانشنامه پژوهه بزرگترین بانک مقالات علوم انسانی و اسلامی

کلی منطقی, کلی طبیعی, کلی عقلی

No image
کلی منطقی, کلی طبیعی, کلی عقلی

كلمات كليدي : كلي منطقي، كلي طبيعي، كلي عقلي

نویسنده : مهدي افضلي

از جمله تقسیمات مختلفی که برای کلی ذکر شده تقسیم آن به کلی طبیعی, منطقی و عقلی است. وقتی قضیه‌ای همانند انسان کلی است ملاحظه شود سه گونه کلی قابل تصویر است. یکی انسان از آن جهت که انسان است, دوم کلی بودن به صورت مطلق و سوم انسان مقید به قید کلیت. اگر انسان از آن جهت که انسان است ملاحظه شود, فارغ از اینکه کلی یا جزئی است, در اصطلاح منطق دانان کلی طبیعی نامیده می‌شود. مراد از کلی طبیعی نیز طبیعت یک شیء است.

در مورد جایگاه تحقق کلی طبیعی و نحوه وجود آن دیدگاه‌های مختلفی ابراز شده است. عمده ترین دیدگاه‌ها دوتاست. یک دیدگاه معتقد است کلی طبیعی در خارج به صورت مستقل وجود دارد, ولی مشهور منطق دانان آنرا صرفا در ضمن افراد موجود می‌دانند و برای خود کلی طبیعی وجود مستقلی را قائل نیستند. نزاع معروفی که میان طرفداران مثل افلاطونی و مخالفان آن وجود دارد, در حقیقت نزاع در مورد جایگاه تحقق کلی طبیعی و نحوة وجود آن است.[1]

اگر خود کلی به معنای مفهوم قابل صدق بر مصادیق متعدد, به تنهایی ملاحظه شود, بدون ملاحظة چیزی که متصف به کلیت است, نزد منطق دانان کلی منطقی نامیده می‌شود. لذا کلی منطقی عبارت است از مفهومی که فرض صدق آن بر مصادیق مختلف ممتنع نیست. جایگاه تحقق این کلی به اتفاق تمام منطق دانان ظرف ذهن انسان است؛ در خارج از ذهن انسان چنین چیزی وجود ندارد.

اگر انسان با قید کلیت ملاحظه شود, بدین معنا که (از باب نمونه) نه انسان به تنهایی ملاحظه شود و نه کلی از آن جهت که کلی است, بلکه انسان با وصف قابلیت صدق بر مصداق‌های مختلف و متعدد منظور باشد در این صورت آنرا کلی عقلی می‌نامند. جایگاه تحقق کلی عقلی نیز صرفا ذهن است و خارج از ذهن انسان چیزی با قید کلیت وجود ندارد؛ زیرا در بیرون از ذهن هرچه هست به نحو جزئی حقیقی وجود دارد و قابلیت صدق بر مصادیق مختلف را ندارد.

تمام اقسام کلیات خمس اعم از ذاتی و عرضی قابلیت اتصاف به این اقسام را دارند. لذا می‌توان هم از نوع طبیعی, عقلی و منطقی سخن گفت و هم این سه نوع ملاحظه را در جنس, فصل, عرضی خاص و عرضی عام تصویر کرد.

مقاله

نویسنده مهدي افضلي

این موضوعات را نیز بررسی کنید:

جدیدترین ها در این موضوع

پرسش و پاسخ آثار گریه بر امام حسین(ع)

پرسش و پاسخ آثار گریه بر امام حسین(ع)

گریه بر امام حسین(ع) و حوادث کربلا که 1400 سال پیش اتفاق افتاده است چه منافعی برای انسان دارد؟
پرسش و پاسخ اصلاح و حفظ اسلام ناب با شهادت

پرسش و پاسخ اصلاح و حفظ اسلام ناب با شهادت

یکی از شبهاتی که همواره در فضاهای حقیقی و مجازی مطرح می‌کنند و خیلی از جوانان به دنبال پاسخ آن هستنداین است اگر امام حسین(ع) علم به شهادت خود داشتند، چرا به کربلا رفتند؟ و اگر علم نداشتند، پس روایاتی که دلالت بر علم ائمه(ع) دارد را چگونه باید توجیه کرد؟
پرسش و پاسخ تأثیرات گناه بخش پنجم و پایانی

پرسش و پاسخ تأثیرات گناه بخش پنجم و پایانی

بر اساس آموزه‌های وحیانی گناهان چه آثار و پیامدهایی را در عرصه‌های مادی و دنیوی و معنوی و اخروی به همراه دارد؟
پرسش و پاسخ جنگیدن در ماه حرام

پرسش و پاسخ جنگیدن در ماه حرام

چرا امام حسین(ع) در ماه محرم که جنگ حرام است، جنگید، و آیا خواست الهی وقوع حوادث کربلا در این ماه بود؟
پرسش و پاسخ حدود آزادی

پرسش و پاسخ حدود آزادی

از منظر آموزه‌های وحیانی آیا آزادی انسان مطلق و بی‌حد و اندازه است یا اینکه مشروط به شرایط و محدود به حدودی می‌باشد؟
Powered by TayaCMS