دانشنامه پژوهه بزرگترین بانک مقالات علوم انسانی و اسلامی

آثار عجب

پرسش: عجب که یکی از رذایل اخلاقی به حساب می‌آید چه آثار و تبعاتی در حیات فردی و اجتماعی انسان دارد؟
آثار عجب
آثار عجب

پرسش: عجب که یکی از رذایل اخلاقی به حساب می‌آید چه آثار و تبعاتی در حیات فردی و اجتماعی انسان دارد؟

پاسخ: در بخش نخست پاسخ به این سوال به مسائلی همچون: مفهوم عجب، تفاوت عجب و تکبر و آثار عجب از منظر قرآن شامل عجب و خوشحالی نابجا و گمراهی آوردن عجب اشاره شد. اینک در بخش پایانی دنباله مطلب را پی می‌گیریم.

3- نادیده گرفتن حق: قرآن کریم در سوره غافر آیه 83 می‌فرماید: آنگاه که پیامبرانشان برای آنان پدیده های روشنگر آوردند از آن مقدار علمی که داشتند، شادمانی کردند و (تبعات) آنچه ریشخندش می‌کردند آنان را فرو گرفت.

مراد از «بما عندهم من العلم» آن چیزی است که دل های آنان و نفس آنان را به خاطر زینت های دنیا مشغول نموده و منظور تدبیری است که برای رسیدن به لذایذ و مطامع دنیا می‌کنند و قرآن این فن تدبیر دنیوی را علم خوانده و آگاهی آنان را تنها در این دانسته است. (المیزان، ج 17، ص 356)   

4- عذاب نتیجه آخرتی عجب: خداوند در سوره آل عمران آیه 188 می‌فرماید: هرگز کسانی را که به خاطر آنچه کرده اند شادمانی می‌کنند و دوست دارند برای آنچه نکرده اند ستوده شوند، رسته از عذاب نپندار و عذابی دردناک در پیش دارند...

بنابراین، عجب از رذایل اخلاقی بوده و زمینه ساز دور ماندن از خوبی‌ها و باقی ماندن بر بدی هاست. کسی که گرفتار عجب باشد به سبب غرور و خودپسندی، تکامل نخواهد داشت. قرآن خودپسندی را منشا دلبستگی های بی ارزش، گمراه کننده، گره زننده به علم باطل و در نهایت سبب عذاب دردناک معرفی می‌کند.

امام خمینی(ره) در کتاب شرح چهل حدیث، صفحه 61 می‌نویسد: عجب بنا به فرموده حکما (رضوان الله علیهم) عبارت است از بزرگ شمردن عمل صالح و کثیر شمردن آن و مسرور شدن و ابتهاج نمودن به آن و خود را از حد تقصیر خارج دانستن است.

آثار عجب از دیدگاه روایات:

علی(ع) در مذمت عجب و خودپسندی می‌فرماید: اوحش الوحشه العجب: وحشتناک ترین وحشت خودپسندی است. (نهج البلاغه، کلمات قصار، ح 83) همچنین آن حضرت در جای دیگر می‌فرماید: لاوحده اوحش من العجب: هیچ تنهایی وحشت آورتر از خودپسندی نیست.

امام رضا(ع) در روایتی چگونگی گرفتار شدن در عجب را اینگونه بیان می‌فرماید: علی بن سویه می‌گوید از حضرت ابی الحسن(ع) راجع به خودبینی و عجبی که عمل را فاسد می‌کند، پرسیدم، حضرت فرمود: خودبینی چند وجه دارد: بعضی از آن درجات این است که کردار زشت بنده به نظرش جلوه کند و آن را خوب پندارد و از آن خوشش آید و گمان کند کار خوبی می‌کند و بعضی از درجاتش این است که بنده به پروردگارش ایمان آورد و بر خدای عزوجل منت گذارد. در صورتی که خدا بر او منت گذاشته (که به ایمان هدایتش فرموده).

علی(ع) در حدیثی می‌فرماید: سیئه تسوک خیر عندالله من حسنه تعجبک: آن بدی که تو را بد آید بهتر است از آن خوبی که تو را به عجب درآورد.

بنابراین عجب از این جهت مذموم است که انسان را از خود و اعمالش غافل می‌کند، در حالی که اولین قدم خودسازی، بیداری و رهایی از غفلت است.

این موضوعات را نیز بررسی کنید:

جدیدترین ها در این موضوع

قال رسول الله (ص): «الصَّبْرُ ثَلاثَةٌ، صَبْرٌ عِنْدَ الْمُصیبَة، وَ صَبْرٌ عَلَی الطّاعَةِ وَ صَبْرٌ عَنِ المَعْصِیَة...»

قال رسول الله (ص): «الصَّبْرُ ثَلاثَةٌ، صَبْرٌ عِنْدَ الْمُصیبَة، وَ صَبْرٌ عَلَی الطّاعَةِ وَ صَبْرٌ عَنِ المَعْصِیَة...»

رسول گرامی (ص) فرمود: صبر سه گونه است، پس کسی که در مصیبت صبر کند تا به زیبائی، عزایش‌ را بگذراند، خدا برایش سیصد درجه مقرر دارد که مابین درجه‌ای تا دیگری چون فاصلة زمین تا آسمان باشد. و کسی که بر اطاعت خدا صبر کند خدایش ششصد درجه دهد که فاصلة درجه‌ای تا دیگری مثل فاصلة درون زمین تا عرش باشد و کسیکه در مقابل معصیت صبر و مقاومت ورزد، خدایش نهصد درجه دهد که فاصلة درجه‌ای تا دیگری مثل فاصلة قعر زمین تا پایان عرش باشد. (اصول کافی باب الصبر حدیث 15 ( مترجم ج 3 ص 145))
Powered by TayaCMS