تربیت اسلامی کودک؛ پشتوانه جامعه سالم‌

کلمات کلیدی: تربيت، جامعه سالم، كودكي

نویسنده : نسرین احمدی آذر

اخلاق واقعی و رفتار یک انسان از زمان کودکی و تربیت او تاثیر می‌پذیرد، به همین دلیل اهمیت دوران کودکی در اسلام در حدی است که در تربیت و چگونگی نگهداری کودک سفارش‌های زیادی شده است. یکی از عواملی که در تربیت کودک نقش دارد محیط زندگی و اجتماعی اوست. کودک از آغاز طفولیت، تحت تاثیر عوامل گوناگون محیط خود قرار می‌گیرد. نقش پذیری کودک از محیط به اندازه ای است که می‌تواند از رشد برخی صفات ارثی جلوکیری کند و زمینه پرورش صفات دیگری را پدید آورد و آنها را جایگزین صفات ارثی نماید. عوامل محیطی تاثیر گذار را می‌توان به دو دسته تقسیم کرد: عوامل انسانی مانند دین، فرهنگ، رفتار، گفتار و اخلاق. عوامل غیر انسانی مانند وضعیت منطقه ای و اقلیمی، وضعیت حاکم بر محیط و چگونگی تغذیه.‌

والدین باید در خانه که نخستین محیط تربیتی و مهم ترین کانون پرورش استعدادهای فطری کودک است فرزند خود را با دین آشنا سازند و او را با آداب اسلامی پرورش دهند و با اخلاق و رفتار و گفتار خویش محیطی مناسب و مطلوب برای وی پدید آورند و نیز تغذیه مناسب و امنیت روحی اش را تضمین کنند. آنان باید از بد آموزی‌های رفتاری و گفتاری پرهیز نمایند. یک کودک آنچه را که در محیط خانه و از طرف والدین خود می‌بیند یاد می‌گیرد. زمانی که او نماز خواندن و انجام اعمال نیک و صالح خانواده خود را می‌بیند ناخواسته این رفتار در او درونی می‌شود و بدون آنکه به او گفته شود نماز خواندن را یاد می‌گیرد. محیط خانه و رفتار والدین اولین تجربه ای است که یک کودک از زندگی دنیوی تجربه می‌کند. جو مذهبی و دینی خانه در ایجاد روحیات مذهبی کودک نقش بسزایی دارد. از طرف دیگر جو آرام خانه، کودک را آرام می‌سازد و جو پر هیاهو و نزاع آمیز کودک را ناآرام و پرخاشگر می‌کند. خوش اخلاقی و محبت ورزی فرزند را با عاطفه و خوش خلق می‌نماید. توجه والدین به وظایف دینی، فرزند را به مراعات دستورهای اسلامی تشویق می‌کند و کم توجهی آنان به این امر حساس فرزند را از معنویات بیگانه می‌سازد.‌رسول گرامی اسلام می‌فرماید: «اجبّوا الصّبیان و ارحموهم و اذا وعدتموهم شیئاً فافوا لهم.» فرزندانتان را دوست بدارید و به آنان مهر بورزید. و هر گاه به آنان وعده ای دادید، به وعده خود عمل کنید. لذا کودک پدر و مادر خود را به عنوان الگو و سرمشق زندگی خود می‌شناسد و سعی می‌نماید از رفتار آنها در زندگی خویش تقلید نماید.

کودک با آمادگی فطری خود، آماده پذیرش هر گونه کمالی است و یکی از حقوق او، پرورش همین آمادگی‌های ذاتی است تا آنچه خداوند به صورت یک امانت در وجود نهاده پرورش یابد. والدین باید محیط خانه را چنان سازند که رشد ذهنی و استعدادهای کودک شتاب پیدا کند. حضرت علی(ع) می‌فرماید: «انّما قلب الحدث کالارض الخالیه ما القی فیها من شیءٍ قبلته». دل نوخاسته مانند زمینی است که در آن چیزی کشت نشده است و هر بذری که در آن افشانده شود، می‌پذیرد. لذا در این زمین نوخاسته کودک باید بذر معنویات و احکام الهی را پرورش داد تا در آینده ای نزدیک بار و محصول مورد پذیرش جامعه به دست آید. مسئولیت والدین در زمینه تاثیر پذیری فرزندان از محیط اطراف خود، بسیار حساس و دشوار است. آنان وظیفه دارند که هر علف هرزی را که در کشتزار قلب فرزندانشان می‌روید، به هنگام ریشه کن کنند تا مانع رشد و شکوفایی گل‌های معطر استعدادشان نگردد. این مراقبت نه تنها برای فرزندان و والدین سودمند است، بلکه به نفع جامعه می‌باشد؛ زیرا همین کودکان آینده سازند و اگر گل‌های استعدادشان پرورش یابد، جامعه از عطر و بوی آن بهره‌مند می‌گردد.‌