روز عرفه

قال رسولُ الله(ص): «ما رئی الشّیطان فی یومٍ أصغَر و أدحَر و لا أغیَظ مِنه یومَ عَرَفَهِ» (غزالی، احیاء علوم الدین، ج3، ص439)

یکی از روزهای بسیار بزرگ که در روایات به آن توجه شده روز نهم ذی‌الحجه، معروف به روز عرفه است. شیخ عباس قمی در کتاب شریف مفاتیح الجنان می‌گوید: روز عرفه از اعیاد عظیمه است اگر چه به اسم عید نامیده نشده، روز عرفه روزی است که خداوند بندگان خود را به عبادت و بندگی خود فراخوانده و بخشش و احسان خود را برای آنها گسترده است.[1] در این روز، شیطان از هر وقت دیگری خشمگین‌تر و ذلیل‌تر است و این نیست مگر به خاطر اینکه شیطان، نزول رحمت الهی و عفو و بخشش خداوند را نسبت به گناهان بزرگ می‌بیند.[2] شیطان ناراحت و خشمگین است؛ چراکه می‌بیند تمام تلاش‌ها و مشقّاتی که برای منحرف کردن انسان‌ها به‌کار بسته، با دعا و توبه و استغفار بندگان خداوند در این روز بزرگ از بین می‌رود. در روایات وارد شده که این روز از جمله روزهایی است که خداوند آن‌را برگزیده است. از پیامبر اکرم(ص) روایت شده که می‌فرمایند: خداوند تبارک و تعالى از سخن، چهار کلام را برگزید و از فرشتگان، چهار فرشته را و از پیامبران، چهار پیامبر را و از صدّیقان، چهار صدّیق را و از شهیدان، چهار شهید را و از زنان، چهار زن را و از ماه‌ها، چهار ماه را و از روزها چهار روز.... و اما ماه‌هاى برگزیده‌ خداوند عبارت است از: رجب، ذو القعده، ذو الحجّه و محرّم، که چهار ماه حرامند. و اما روزهاى برگزیده‌اش اینها است: روز عید فطر، روز عرفه، روز عید قربان وروز جمعه.[3]

دعا و توبه در چنین روزی و به‌خصوص در سرزمین وحی و در صحرای عرفات، از جایگاه ارزشمندی برخوردار است. در روایت است که خداوند، در این روز به ملائکه آسمان ندا مى‌کند که بندگان مرا ببینید که از اطراف عالم سر برهنه و خاک آلود، فقط به خاطر بندگى و اطاعت فرمان من، به این مکان آمده‌اند، آیا مى‌دانید که مطلب ایشان چیست و چه مى‌خواهند؟ ملایکه مى‌گویند: مطلب ایشان نیست مگر مغفرت و آمرزش تو. خداوند می‌گوید که: شما شاهد باشید که من آنها را آمرزیدم ، و از تقصیر آنها گذشتم.[4] روزی امام سجاد (ع) در روز عرفه صدای سائلی [گدایی] را شنید که از مردم سؤال می‌کرد. امام به او فرمودند: وای بر تو! آیا در این روز از غیر خدا سؤال می‌کنی در حالی‌که در این روز امید می‌رود که فضل خدا شامل بچه‌های در شکم شود و آنها سعادتمند گردند.[5]

[1]. قمی، شیخ عباس؛ مفاتیح‌الجنان، معلی، چاپ دوم، 1382، ص449.
[2]. غزالی، ابوحامد؛ احیاء علوم‌الدین، بیروت، دار‌الکتب العربیه، بی‌تا، ج3، ص439.
[3]. محمدی ری شهری، محمد؛ میزان‌الحکمه، قم، دارالحدیث، ویرایش دوم، ج3، حدیث5690.
[4]. گیلانی، عبدالرزاق؛ شرح مصباح الشریعه منسوب به امام صادق(ع)، رضا مرندی، تهران، پیام حق، 1377، ص148.
[5]. قمی، شیخ عباس؛ پیشین.