بیت الاحزان

این واژه به معنای خانۀ غم‌ها، غم‌خانه، بوده و نام اتاقی در بقیع نزدیکی قبۀ عباس عموی پیغمبر اکرم (ص) به سمت شرقی قبله است. این اتاق را حضرت امیرالمؤمنین (ع) از چوب‌های درخت خرما ساخت، تا همسرش حضرت فاطمۀ زهرا (س) در آن مکان به گریستن پردازد. به گفتۀ عموم مورخین: حضرت زهرا (س) که تنها فرزند بازماندۀ پیغمبر اکرم (ص)، بعد از رحلت پدر بزرگ‌وارش در تمام مدت کوتاه عمرش، پیوسته گریه می‌کرد و ناله‌های جان‌سوز داشت. این گریه‌های شدید حاکی از دردها و غم‌های بزرگ و جان‌کاهی بود که آن بانوی بزرگ در دل داشت، چنان‌که از خطابۀ آتشینی که در مسجدالنبی ایراد کرد، و سخنان و اشعاری که خطاب به پدر کنار قبر مطهر او اظهار می‌نمود، و گفتارش در پاسخ به احوال‌پرسی زنان مهاجر و انصار، این غم‌ها را می‌توان دید. محنت انحراف بیشتر مردم از مسیر صحیح اسلام، و دوری آنها از خط ولایت،و غصب خلافت از مولای متقیان علی (ع) قلب فاطمه را می‌آزرد گرچه فقدان پدری هم‌چون رسول الله (ص)، مصیبت کوچک و حادثۀ کم‌اهمیتی نبود، و در جائی که حضرت یعقوب (ع) با داشتن فرزندان متعدد، به خاطر فراق فرزندش یوسف (ع) آن‌قدر متأثر شد که برای خود بیت‌الاحزان ساخت و از بس در آن نشست و گریه کرد چشمانش سپید گشت (یوسف،84) حضرت زهرا (س) که چنان پدری را از دست داده، به مراتب بیش از وی می‌بایست در فراق پدر می‌گریست. بعضی از علمای سنی نیز به وجود چنین موضعی به نام بیت‌الاحزان یا بیت‌الحزن تصریح کرده‌اند، از جمله:

سمهودی – از اعلان قرن دهم هجرت – به نقل از غزالی و غیره آورده: « نمازگزاردن در مسجد فاطمه در بقیع که به بیت‌الحزن معروف است، مستحب می‌باشد ». مرحوم علامۀ مجلسی به نقل از کتب قدما چنین نوشته:

« آن جناب (=حضرت امیر (ع)) برای حضرت زهرا (س) بیرون از مدینه در بقیع اتاقی ساخت که بیت‌الاحزان نامیده می‌شود، پس هر روز صبح فاطمه همراه با حسن و حسین، با چشم گریان به سوی بقیع می‌رفت، پیوسته بین قبرها می‌گریست. هنگام شب امیرمؤمنان می‌آمد، و آن جناب را پیش روی خود می‌داشت و به خانه باز می‌گرداند ».

از مرحوم سید باقی هندی حکایت کرده‌اند که شب عید غدیر، حضرت صاحب‌الزمان (عج) را در خواب دید که غم‌ناک و اندوه‌گین نشسته است، به مولای خود عرضه داشت: در این شب عید چرا اندوه‌گین نشسته‌اید آن حضرت در پاسخ او این بیت را فرمودند:

لاترانی اتخذت لا وعلاها بعد بیت‌الاحزان بیت سرور

سوگند به مرتبۀ بلند آن بانو (= حضرت زهرا علیها السلام) نخواهی دید که پس از بیت‌الاحزان خانۀ سرور و خوشی برای خود برگیرم. سید باقر، فردای آن شب قصیده‌ای سرود، و این بیت را در آن گنجانید؛ مطلع قصیده‌اش این است:

کل غدر و قول افک وزور هو فرع من جحد نص الغدیر

هر گونه عهدشکنی و سخن دروغ و ناروایی، شاخه‌ای از انکار نص غدیر است.