احمد بن علی بن شعیب نسائی

كلمات كليدي : نسائي، صحاح سته، السنن، نساء، المجتبي

نویسنده : یدالله حاجی‌زاده

ابو عبد الرحمن احمد بن علي بن شعيب نسائي ،محدث معروف و مؤلف يكي از صحاح سته (شش گانه )اهل سنت در سال 214 يا 215 هجري قمري در شهر نساء به دنيا آمد .[1] نساء شهري است از شهرهاي خراسان بزرگ كه در 67 فرسنگي شمال سرخس [2] واقع شده است .ياقوت حموي مينويسد :نساءشهري است در خراسان كه بين اين شهر و سرخس دو روز راه است .[3]در خصوص دوران كودكي نسائي اطلاعات چنداني در دست نيست . منابع به مسافرتهاي وي به شهرهايي چون خراسان ،حجاز ،عراق ،جزيره ،شام ومصر به منظور كسب دانش واستماع حديث اشاره كرده اند .[4]ابن كثير مينويسد "نسائي به مناطق مختلفي سفر كرد وبه شنيدن حديث وهمراهي با بزرگان پرداخت ."زركلي مينويسد :"وي به شهرهاي زيادي سفر كرد وسرانجام در مصر ساكن شد پس از اينكه مشايخ مصر بر او حسد ورزيدند به رمله از شهرهاي فلسطين رفت ." [5]

از جمله اساتيد وي كه از آنها نقل روايت كرده ميتوان به قتيبه بن سعيد ،اسحاق بن ابراهيم بن حبيب ،ابراهيم بن يعقوب ،عيسي بن حماد [6]اسحق بن راهويه ،سليمان بن اشعث ،اسحق بن شاهين ،ابراهيم بن سعيد ،ابو داوود سجستاني [7]و... اشاره كرد.

عده زيادي ازانها .نيزازمحضروي كسب علم كردند وبه نقل روايات پرداخته اند كه از جمله انها ميتوان به امام ابوالقاسم الطبراني ،احمدبن عمير،محمدبن جعفر، ابوالميمون بن راشد ابوسعيدالعرابي و امام ابوجعفرالطحاوي اشاره كرد .[8]

عبادت وتقوا: نسايي درمنابع شخصيتي اهل عبادت وتجهد معرفي شده است شيخ عباس قمي پس ازاشاره به اين مطلب مي نويسد:" او يك روز روزه مي گرفت و يك روز افطار مي كرد". [9]شهيد مطهري نيز مينويسد :"نسائي عادتش اين بود كه يك روز در ميان روزه ميگرفت ."[10]

جايگاه علمي وآثار :

بدون شك نسائي يكي از بزرگترين محدثان اهل سنت محسوب ميشود .صاحبان كتب ششگانه اهل سنت در قرن سوم هجرت ميزيستند . آنها مهمترين كتب حديثي كه شامل بيشترين احاديث اهل سنت از پيامبر اكرم (ص)مي باشند را در اين كتابها گرد اوري كردند . به جز اندكي از احاديث كه محدثان بعدي آنها را در جوامع حديثي خويش آوردند .[11]اين جوامع حديثي عبارتند از صحيح بخاري ،صحيح مسلم ،سنن نسائي، سنن ابو داوود ،جامع ترمذي وسنن ابن ماجه .

در واقع سنن نسائي بعد از صحيحين (صحيح بخاري وصحيح مسلم )به عنوان سومين كتاب حديثي مهم ومورد توجه اهل سنت محسوب ميشود . [12]از حاكم نيشابوري نقل شده است :چندين بار از ابو الحسن دار قطني شنيدم كه ميگفت :ابو عبد الرحمن نسائي بر هر كس ديگري به علم حديث و به جرح و تعديل روات در زمان خودش تقدم دارد[13]كتاب السنن نسائي در واقع تلخيصي از كتاب حجيم " السنن الكبري" كه خودش تاليف كرده، مي باشد ."نسائي ابتدا كتابي حجيم در حديث تصنيف كرد تحت عنوان" السنن الكبري "سپس كتاب را به امير حله اهدا كرد ."[14]امير حله از او پرسيد آيا تمام احاديث كتابت صحيح مي باشد ؟ گفت: نه. پس حاكم او را امر كرد كه تنها احاديث صحيح را در كتابي ديگر بياورد .لذا نسائي احاديثي از السنن الكبري برگزيد ونام آن را" المجتبي "

گذاشت .وهمين المجتبي يكي ار كتب ششگانه اهل سنت است .[15]كه به السنن يا السنن الكبري مشهور است .[16]از ديگر آثار نسائي ميتوان به كتاب "خصائص "يا "خصائص العلويه "[17]اشاره كرد .شهيد مطهري مينويسد نسائي وقتي به شام رسيد مردم آنجا را از علي (ع) منحرف ديد ،لذا كتاب خصائص را در فضائل آن حضرت واهل بيت نوشت . وي در اين كتاب بيشتر از احمد بن حنبل روايت كرده است .[18]

"مناسك حج" كتاب ديگر اوست كه بر طبق مذهب شافعي نوشته شده است.[19] از ديگر اثار او مي توان به "الضعفا و المتروكين "[20]مسند علي ومسند مالك [21]فضائل الصحابه[22] التفسير ،الكني ،الجمعه ،عمل اليوم والليله اشاره كرد .[23]وي در مجموع 15 كتاب تاليف كرد كه اكثرانها مربوط به حديث وعلوم حديثي بودند [24] . .

وفات : درسال وفات نسائي بين منابع چندان اختلافي به چشم نمي خورد. عموما سال وفات اورا 303ه.ق نوشته اند [25]ماه وفات اورا بر خي ماه شعبان [26] وبرخي ماه صفر همين سال نوشته اند[27] ابن كثيروفات او را روز دوشنبه 13 ماه صفر سال303 دانسته است .[28]و در باب علت وفات او در منابع آمده است :وي به خاطروفا به حضرت علي (ع)جان خويش را از دست داد .چرا كه وقتي از مصر به شام رفت از او در باره برتري معاويه بر علي (ع)پرسيدند . بنا به قولي گفت :"الا ترضي راسا براس حتي يتفضل ؟"آيا معاويه سر به سر هم راضي نيست، مي خواهد بر علي فضيلت هم داشته باشد ؟ و بنا به قول ديگري گفت :فضيلتي براي او نميدانم .لذا با مشت ولگد به جان او افتادندو او را از مسجد بيرون انداختند . وقتي مرگ خويش را احساس كرد ،گفت مرا به مكه ببريد پس اورا به مكه بردند و در آنجا فوت كرد .[29] سيوطي پس از نقل قول اول مينويسد :"از او در خصوص رواياتش در باب فضائل معاويه پرسيدند گفت من فضيلتي براي او نميدانم الا اين سخن پيامبر (ص)كه فرمود :"لا اشبع الله بطنه " خدا شكمش را سير نكند لذا اهل شام اورا سخت كتك زدند واز مسجد بيرون انداختند. وي به رمله رفت و در آنجا مرد . [30]سيوطي مينويسد :"و بنا به نقل دار قطني پس از اين ماجرا درخواست كرد او را به مكه ببرند ودر مكه فوت كرد .[31]در اينكه نسائي در فلسطين دفن شده يا در مكه همانگونه كه مشاهده شد بين منابع اختلاف است .سيوطي مينويسد :"قول ارجح اين كه وي در مكه وفات يافت و در بين صفا ومروه دفن شد ".[32]ابن اثير نيز مينويسد :"در سال 303 احمد بن شعيب نسائي صاحب كتاب السنن در مكه وفات يافت و در بين صفا و مروه به خاك سپرده شد.[33]