دانشنامه پژوهه بزرگترین بانک مقالات علوم انسانی و اسلامی

تسریع در امور آری ؛ شتابزدگی نه

یکی از مباحث قابل توجه در موضوع اخلاق مدیریت، بحث شتابزدگی یا عجله است.
No image
تسریع در امور آری ؛ شتابزدگی نه
نویسنده: مصطفی یاسینی

پیرامون اخلاق اداری

یکی از مباحث قابل توجه در موضوع اخلاق مدیریت، بحث شتابزدگی یا عجله است. این صفت مذموم اخلاقی، اگر چه برای همه اقشار در بخشهای مختلف زندگی فردی و اجتماعی، آثار سوء فراوان دارد، لکن در مدیریتها و رهبریها، منشا خطرات و زشتیهای بیشتری خواهد بود. بخش قابل توجهی از مشکلات و نابسامانیهایی که در حوزه مدیریتها رخ می‌نماید، ناشی از همین خلق است. امام علی(ع) در فرمان خویش به مالک اشتر می‌فرمایند: «ایاک و العجله بالامور قبل اوانها؛ ای مالک بپرهیز از شتابزدگی در کارها پیش از آنکه زمانش فرا رسد»(نهج البلاغه، نامه 53).

در معنای لغوی «عجله» چنین بیان شده است: «خواستن چیزی و در جستجوی امری برآمدن، پیش از آنکه وقت آن فرا برسد»، یعنی قبل از آنکه شرایط، لوازم و مقدمات کافی برای انجام امری فراهم گردد، کسی وارد آن کار بشود و اقدام نماید. شتابزدگی اقسام متعددی دارد. یکی از اقسام شتابزدگی، قضاوتهای شتابزده یا تلقی و برداشتهای عجولانه است. بدین معنی که قضاوت نمودن در مورد یک حادثه، یا رسیدن به یک برداشت و تلقی در مورد یک جریان، متوقف بر دستیابی به پاره‌ای قراین، شواهد، مدارک و اسناد است و اینها همه به منزله مقدمات پیدایش آن قضاوت و برداشت هستند. اگر کسی بدون ملاحظه آن مقدمات و یا غفلت از پاره ای از آنها به قضاوت یا برداشت قاطعی برسد، می‌گوییم، گرفتار قضاوت عجولانه و برداشت شتابزده شده است. قسم دوم از اقسام شتابزدگی، تصمیم شتابزده است. وقتی تصمیمی را شتابزده می‌خوانیم که مقدمات کافی برای تصمیم گیری فراهم نیامده باشد. قسم سوم، اقدامات شتابزده است که همانند دو قسم قبلی قابل توضیح است. به نظر می‌آید که یک ترتیب منطقی میان اقسام سه‌گانه شتابزدگی وجود داشته باشد یعنی تلقی‌ها و برداشتهای شتابزده زمینه تصمیم‌گیریهای شتابزده را فراهم می‌آورد و تصمیمات عجولانه زمینه ساز اقدامات شتابزده می‌باشند. شتابزدگی در قرآن کریم و روایات معصومین‌(ع) به شدت مورد تقبیح و نکوهش قرار گرفته است. در روایتی از رسول خدا(ص) آمده است: «تانی و آرامش از خداست و شتابزدگی از شیطان است»(بحارالانوار، ج77، ص147). در برخی از روایات، شتابزدگی موجب ندامت و پشیمانی معرفی شده است. حضرت علی(ع) می‌فرماید: «از شتابزدگی بپرهیزید که پشیمانی به بار می‌آورد»(همان، ج71، ص338) از امام صادق(ع) نیز روایت شده است: «سلامت و آسایش با تانی و آرامش است و با عجله ندامت و پشیمانی است»(غررالحکم، ص406). پارهای از روایات نیز، فرد عجول و شتابزده را در نیل به مطلوب خویش ناکام معرفی می‌نماید. امیرالمومنین(ع) می‌فرماید: «شتابزدگی را واگذارید زیرا شتابکار خواسته‌اش به دست نیاید و پایان کارش پسندیده نباشد»(همان، ص406) نیز فرمودند: «شتابزدگی انسان را از رسیدن باز می‌دارد»(همان، ص32).

البته باید توجه داشت که عجله و شتابزدگی غیر از تسریع در امور است. در برخی از احادیث انسان به تعجیل در کار خیر فرا خوانده شده است. بدیهی است وقتی که مقدمات لازم در انجام کار فراهم آمده و بررسی‌ها در جوانب گوناگون آن صورت پذیرفته باشد، دیگر تاخیر جایز نیست و باید در انجام آن تسریع نمود. پس، پیام احادیث تسریع در فعل خیر این است که هر گاه مقدمات لازم برای انجام امری فراهم آمده است دیگر تاخیر و کاهلی نارواست. بنابراین همه مدیران و مسئولان، در عین پرهیز از شتابزدگی لازم است در صورتی که مقدمات حل مشکلات مردم فراهم است، نسبت به رفع مشکل آنها تسریع نمایند و از تاخیر و امروز و فردا کردن بپرهیزند، چه اینکه تاخیر و سستی در کارها، با وجود شرایط و مقدمات آن، به فرموده حضرت علی(ع) موجب تضییع حقوق است: «هر که در کارها سستی نماید، حقوق را ضایع می‌کند»(نهج البلاغه، حکمت 231).

این موضوعات را نیز بررسی کنید:

جدیدترین ها در این موضوع

عالم غیب چیست/ منکران و معتقدان عالم غیب کیستند

عالم غیب چیست/ منکران و معتقدان عالم غیب کیستند

آیت الله جوادی آملی در تفسیر آیه «یؤمنون بالغیب» در سوره بقره، با تشریح مفهوم و اقسام غیب تأکید می‌کند که اگر کسی به اصول کلّی دین که غیب است، مؤمن و معتقد نباشد، کافر است؛ خواه اصلاً غیبی را قبول نداشته باشد، مثل مادیین؛ یا غیبِ فی ‌الجمله را قبول دارند و نه بالجمله را، مثل مشرکین.
قتل انسان بی گناه- آثار اعمال در قرآنʇ)

قتل انسان بی گناه- آثار اعمال در قرآن(7)

در شش قسمت گذشته از سلسله مطالب «آثار اعمال در قرآن مجید» مباحث آثار: گناه، خودپسندی و غرور، مکر و حیله، خوردن مال حرام، دورویی و نفاق و ظلم و ستم مورد بحث و بررسی قرار گرفت.
ظلم و ستم- آثار اعمال در قرآن ʆ)

ظلم و ستم- آثار اعمال در قرآن (6)

در قسمت‌های اول تا پنجم سلسله مقالات «آثار اعمال در قرآن»، مباحث آثار گناه، آثار خودپسندی و تکبر، آثار مکر و حیله، آثار مال حرام و آثار دورویی و نفاق در زندگی انسانها مورد بحث و بررسی قرار گرفت.
6خصوصیت متقین در قرآن کریم

6خصوصیت متقین در قرآن کریم

پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله العظمی خامنه‌ای به مناسبت ماه مبارک رمضان اقدام به انتشار مطالبی با عنوان «سی روز، سی‌گفتار قرآنی» برگزیده سخنان رهبر معظم انقلاب کرده است که همه روزه در طول ماه مبارک رمضان منتشر می‌شود.
قرآن در حق چه کسانی «مرده باد» گفته است؟

قرآن در حق چه کسانی «مرده باد» گفته است؟

زنده باد و مرده باد از مصادیق دعا و نفرین است.
Powered by TayaCMS