نحوه اقامه دعوی کیفری

پس از وقوع جرم و مشخص شدن دادگاه یا دادسرای صلاحیت دار برای رسیدگی باید تعقیب جرم، متهم یا متهمان نیز آغاز شود ولی شروع تعقیب و تحقیقات مستلزم تحقق شرایطی است.

در جرایمی که تعقیب آن منوط به شکایت شخص زیان دیده از جرم است شخص باید اهلیت داشته باشد. در قوانین کشورمان ملاک اهلیت برای دختران 9 سال و برای پسران 15 سال است ولی با توجه به این که سن رشد در زن و مرد 18 سال است معمولا رویه عملی دادگاه‌ها نیز همان 18 سال است. برای همین در صورتی که متضرر از جرم به علت صغر سن اهلیت نداشته باشد شکایت باید توسط ولی یا قیم او ارائه شود.

در این میان جرایمی هستند که فقط با شکایت شاکی قابل تعقیب‌اند یعنی فاقد جنبه‌های عمومی هستند جرایمی همچون افترا، توهین، فحاشی و ... در این گونه جرایم بلافاصله پس از تقدیم شکواییه از طرف شاکی به دادسرا تعقیب و تحقیقات شروع می‌شود البته در تنظیم شکواییه باید مواردی رعایت شود. شکواییه را می‌توان در کاغذ معمولی هم تنظیم کرد و برای این کار نیازی به تهیه فرم خاصی نیست، اما در مجموع مواردی باید حتما در شکواییه درج شود؛ مواردی چون نام و نام خانوادگی، نام پدر، نشانی دقیق شاکی، موضوع شکایت با ذکر تاریخ و محل وقوع جرم و ضرر و زیان مالی که به مدعی وارد شده و قابل مطالبه است. همچنین مشخصات و نشانی مشتکی علیه (متهم) یا مظنون در صورت امکان باید در شکواییه درج شود این در حالی است که چنانچه متهم نشانی مشخصی نداشته باشد نیز باید متواری یا مجهول المکان بودن متهم یا متهمان را در شکواییه قید کند. ادله و اسامی و مشخصات و نشانی شهود و مطلعین نیز چنانچه در زمان وقوع جرم شاهد یا مطلع یا دلایل خاص و موثری داشته باشد باید در متن شکواییه نوشته شود.

پس از تکمیل شکواییه، شاکی باید آن را با قید تاریخ امضا کرده و به دادسرا یا دادگاه مربوطه ارائه دهد. دادسرا یا دادگاه نیز با ارجاع شکواییه به ضابطین دادگستری و انجام تحقیقات و تکمیل آن، پرونده را بررسی و حکم یا قرار مناسب را صادر خواهند کرد.

اعلام و اخبار ضابطین دادگستری

در جرایم عمومی و غیر قابل گذشت با اعلام و گزارش ضابطین دادگستری نیز تعقیب جرایم آغاز خواهد شد. ضابطین دادگستری در حال حاضر همان ماموران نیروی انتظامی هستند. البته بر اساس برخی قوانین خاص، ماموران دیگری مثل نیروهای مقاومت بسیج و پاسداران انقلاب اسلامی نیز به عنوان ضابطین دادگستری معرفی شده‌اند.

علاوه بر اعلام و اخبار ضابطین در جرایم مشهود، اظهار و اقرار متهم نیز از جمله مراحل تعقیب و تحقیقات محسوب می‌شود که هر کدام حسب مورد قابل رسیدگی است.