جاسوسی، امنیت ملی، نقشهها، اسرار، سیاست داخلی و خارجی.
نویسنده : محسن نجفپور
جاسوسی در لغت، جستجو کننده خبر، و خبرپرسی آمده است و مترادف با تجسس میباشد.
و در اصطلاح، جاسوسی جرمی است علیه امنیت که در آن مقام یا مأمور دولتی که نقشهها، اسناد، مدارک و تصمیمات محرمانه و مهم را در اختیار دارد و یا کسی که به هر نحو ولو با سرقت به آن دست یافته است آن را با علم به مهم و محرمانه بودن در اختیار کسی قرار دهد که میداند او فاقد صلاحیت است و یا مفاد آن را به وی منتقل نماید.
پیشینه تاریخی جاسوسی:
از زمانی که دولتها هر چند در شکلهای بسیار ابتدایی و ساده خود به وجود آمدند و بر اثر مرزبندی کشورها پا به عرصه وجود گذاشتند، ارتکاب جرایمی چون جاسوسی پا به عرصه وجود گذاشت. البته جاسوسی اغلب به عنوان یک جرم تلقی نمیشد، بلکه به عنوان زرنگی تلقی میشده است. جاسوسی در زمان جنگ و محدود به امور نظامی بود اما امروزه جاسوسی همواره علیه استراتژیک کشور است در امور اقتصادی، سیاسی، علمی، و ... قبلاً یک انسان ناشناخته جاسوسی میکرد اما الان سازمان یافته است. جاسوسی قبلاً اگر بیگانگان انجام میدادند جاسوسی گفته میشد اما الان اگر یک خودی هم، خبر بدهد جاسوسی است اگر چه قبلاً این را خیانت به وطن میگفتند. در کتب فقهی بین جاسوسی مسلمان، کافر ذمی، کافر مسقأمن و کافر حربی فرق قائل شده و هر کدام احکام خاصی دارند ولی در حقوق و قانون موضوعه این تفصیلات وجود ندارد که به خاطر اطاله کلام از ذکر آنها خودداری میشود.
عناصر جاسوسی:
الف) عنصر مادی
موضوع جرم: نقشهها،اسناد،اسرار، تصمیمات محرمانه مربوط به سیاست داخلی یا خارجی مملکت.
مرتکب: هر کس، اعم است از بیگانه یا خودی و اعم است از مأمور و غیر مأمور.
فعل مرتکب: عبارتست از انتقال دادن یا مطلع ساختن کسی که فاقد صلاحیت است. فعل مرتکب قطعاً مثبت است و با ترک فعل محقق نمیشود البته اگر ترک فعل، مسبوق به فعل باشد داخل در این ماده و جرم جاسوسی میشود مثلاً اسناد را در جایی پخش کرده بعد نمیرود آنها را جمع کند. حال اگر کسی سهلانگاری کرد مثلاً مدارک مربوطه را در سایت خود قرارداده و قفل هم ندارد آیا سهلانگاری هم مجازات دارد؟
متأسفانه خیر اما در مورد جاسوسی نظامی در مواد 13 و 14 قانون مجازات نیروهای مسلح برای سهلانگاری هم جرم منظور کرده است.
نتیجه مجرمانه: جرم جاسوسی، جرمی است مطلق و نیاز به نتیجه ندارد و به محض انتقال دادن اطلاعات، جاسوسی تحقق یافته است خواه به امنیت کشور، ضرر برساند یا نرساند. لازم به ذکر است که انتقال گیرنده نیز فاقد مسئولیت کیفری خواهد بود چون در قانون مجازاتی برای تحویل گیرنده پیشبینی نشده است.
ب)عنصر معنوی:
1- سوء نیت عام (عمد در انتقال)؛
2- علم و آگاهی به محرمانه بودن محتوا؛
3- فاقد صلاحیت بودن انتقال گیرنده.
ج)عنصر قانونی: مواد 6 و 7 و 8 قانون مجازات اسلامی (تعزیرات) مصوب 18/5/1362 ماده 12 قانون مجازات جرایم نیروهای مسلح مصوب 18/5/1371. مواد 501 و 502 و 510 قانون مجازات اسلامی مصوب 26/12/1375.
مصادیق جاسوسی در قانون مجازات جرایم نیروهای مسلح:
جاسوسی نظامیان مربوط به عملیات نظامی یا راجع به مؤسسات دفاعی کشور
جاسوسی نظامیان در تحصیل اسناد و عدم موفقیت در ارائه به دشمن.
تسلیم اسرار نظامی یا سیاسی یا اقتصادی یا ... توسط نظامیان به دشمنان داخلی یا خارجی کشور
ورود نظامیان به اماکن و محل نگهداری اسناد برای تحصیل آنها به نفع دشمن (شروع به جاسوسی)
ورود بیگانه به اماکن نظامی به قصد جاسوسی (شروع به جاسوسی)
ارتکاب جاسوسی توسط نظامیان از طریق تسلیم اسناد طبقهبندی شده به افراد فاقد صلاحیت.
جاسوسی از طریق افشای غیر عمدی اسناد طبقهبندی شده از ناحیه نظامیان.
قلمرو حاکمیت قانون مجازات اسلامی به جرایم جاسوسی:
اصل بر دورن مرزی بودن قوانین جزائی است ولی در غالب نظامهای جزایی، ارتکاب بعضی اعمال مجرمانه مثل جاسوسی را که مخالف تمامیت و امنیت کشور تلقی میشود حتی در خارج از قلمرو کشور، جرم میشناسند و مجازات میکنند.
طبقهبندی جرم جاسوسی
1- جاسوسی سیاسی
2- جاسوسی اقتصادی
3- جاسوسی نظامی
4- جاسوسی عملی
معاونت در جرم جاسوسی:
الف) پناه دادن به جاسوس
ب) رساندن اطلاعاتی که به وسیله جاسوس به دست آمده است.