صبر و شكيبايی

بر اساس روايات اسلامي عالي ترين نوع صبر آن صبري است كه انسان به هنگام فراهم آمدن وسايل عصيان و گناه از خود نشان دهد و از گناهي كه به ظاهر لذت بخش است چشم بپوشد. يكي از عواملي كه در سازندگي انسان نقش به سزايي دارد شكيبايي در برابر مشكلات است، زيرا بر اثر صبر روح آدمي قوي می‌شود و در نتيجه سختي‌هاي روزگار او را از پاي در نمي آورد، بلكه چون كوهي استوار از عهده امتحانات الهي پيروزمندانه بر مي‌آيد و سرانجام مي‌تواند به قرب الهي دست يابد. يكي از عوامل مهم پيروزي رادمردان و انسان‌هاي بزرگ شكيبايي بوده است، اما معمولاً افراد از اين صفت بي بهره اند و قرآن مي‌فرمايد؛ انسان مخلوقي طبعاً سخت حريص و بي صبر است. چون زياني به او رسد سخت بي قراري مي‌كند. لذا وقتي ناملايمي براي انسان پيش مي‌آيد فريادش بلند مي‌شود به ناشكري مي‌پردازد و كارهاي غير عقلاني از او سر مي‌زند. در اين مواقع بايد صابر بود. خداوند مي‌فرمايد: و البته شما را به سختي‌ها چون ترس و گرسنگي و كاهش اموال و نفوس و آفات زراعت بياموزيم و بشارت از آن صابران است. انسان در اين دنيا به مشكلات مختلفي ممكن است گرفتار شود؛ به فقر، بيماري و....ولي در تمام اين موارد بايد صبر پيشه سازد، زيرا دنيا منزلي است كه خواه ناخواه هر فردي با مشكلات بايد دست و پنجه نرم كند و بي جهت نيست كه آن را دار بالبلاء محفوفه منزلي كه با بلا پيچيده شده است خوانده اند. تمام اين سختي‌ها براي امتحان آدمي است. قرآن اجر صابران را بي حساب دانسته است آن جا كه مي‌فرمايد: خداوند صابران را به حد كامل و بدون حساب پاداش خواهد داد. اساساً فضايل ديگر بدون صبر و شكيبايي نمود پيدا نمي كند. حضرت علی(ع) مي‌فرمايد: بر شما باد به صبر كه نسبت صبر به ايمان همچون سر است به تن. همانطور كه تن بي سر فايده ندارد ايمان بدون صبر نيز بي فايده است. در روايات اسلامي عالي ترين نوع صبر آن صبري است كه انسان به هنگام فراهم آمدن وسايل عصيان و گناه از خود نشان دهد و از گناهي كه به ظاهر لذت بخش است چشم بپوشد. نوع ديگر صبر در مقابل نعمت‌ها و شهوات است مثل زياد شدن اموال، رسيدن به جاه و مقام و مهيا شدن وسايل خوشگذراني كه اگر انسان در چنين موقعيتي سركشي نمايد و عنان از كف بدهد به عذاب الهي دچار خواهد شد. چنان كه خداوند مي‌فرمايد؛ چون انسان خود را مستغني ديد طغيان مي‌ورزد. از اين رو به فرموده بزرگان، مؤمن بر بلا صبر مي‌كند اما در رفاه فقط بنده صديق مي‌تواند شكيبايي ورزد. خداوند مي‌فرمايد؛ صبر كنيد كه خداوند با صابران است. اميرمؤمنان مي‌فرمايد؛ كسي كه در برابر پيش آمدهاي روزگار شكيبايي نورزد درمانده مي‌شود. اصولاً قرآن براي پيشرفت و پيروزي بر مشكلات بر صبر تكيه مي‌كند و مي‌فرمايد؛ از صبر و نماز كمك بگيريد. امام صادق(ع) از پيامبر(ص) نقل مي‌فرمايد؛ هنگامي كه نامه‌هاي اعمال گشوده و ترازوهاي عدالت پروردگار نصب مي‌شود براي كساني كه گرفتار بلاها و حوادث سخت شدند و استقامت ورزيدند نه ميزان سنجشي نصب مي‌شود و نه نامه عملي گشوده خواهد شد.

عزت نفس در زندگی

عزت نفس، عبارت است از احساس ارزشمند بودن. این حس از مجموع افكار، احساس‌ها عواطف و تجربه‌هاى ما در طول زندگى ناشى مى‌شود. همه افراد، صرف نظر از سن، جنسیت، زمینه فرهنگى، جهت و نوع كارى كه در زندگى دارند، نیازمند عزت نفس هستند. عزت نفس بر همه سطوح زندگى انسان اثر مى‌گذارد. بررسى‌هاى گوناگون روان شناسى، حاكى از آن است كه چنانچه نیاز به عزت نفس ارضا نشود، به ویژه در جوانان، نیازهاى گسترده ترى نظیر نیاز به خلاقیت و ابتكار، پیشرفت و یا درك استعداد بالقوه محدود مى‌ماند. بر اساس این نیاز اساسی انسان به رشد این استعداد در انسان امام علی (ع) دو عامل را در جهت تقویت عزت نفس دخیل می‌دانند: یکی ایمان بر خدا و تکیه بر قدرت و توان او و پناه جستن به او می‌باشد. ایمان به خدا به انسان انگیزه و توانی می‌دهد که می‌تواند در برابر هر نوع تهاجم و ناملایمات چون کوه ایستادگی کند. فشارهای روحی و روانی در برابر سد عظیم ایمان به خدا می‌شکند و ناملایمات اجتماعی توان ایستادگی در برابر آن را پیدا نمی‌کند، سختی‌های زندگی و ناگواری‌های آن قابل تحمّل می‌شود و آرامش و سکون بر جان و دل انسان سایه می‌افکند. امام‌هادی (ع) جایگاه کرامت انسان را تا جایی مهم می‌شمارند که می‌فرماید: همانا خدای تبارک و تعالی همه چیز را به مؤمن تفویض کرده، جز خوار کردنش. عامل دیگری که در استمرار عزّت نفس در زندگی انسان مؤثر است تقوا می‌باشد. در دیدگاه امام علی (ع) تقوا موجب می‌شود که انسان به زندگی خوش دست یابد. خوشی و ناخوشی زندگی انسان تا حدود زیادی به چگونگی نگرش انسان به زندگی وابسته است. انسان متقی چون بر قدرت لایزال الهی پایه‌های زندگی‌اش را می‌سازد از قدرت روحی بالایی برخوردار است و به همین دلیل با خوش‌بینی بیشتری به زندگی نگاه می‌کند. دست یافتن به احساس رضایت و خوشی در زندگی موجب کرامت و عزت نفس می‌گردد. انسان‌های خرسند از زندگی، هیچ گاه به سوی خواری سوق داده نمی‌شوند. این گروه از آدمیان در شرایط سخت زندگی هم با توجه به بینش رضایت‌دار به زندگی نگاه می‌کنند، زیرا احساس خواری زاییده احساس نیاز است و انسان باتقوا هیچ احساس نیازی به غیر خدا ندارد و در نتیجه احساس عزت می‌کند. امام علی (ع) تأکید می‌کردند که مراقب کرامت و عزت نفس خود باشید تا مبادا در حاجت‌خواهی از دیگران عزت نفس شما از بین برود، چنان‌ که فرموده است حاجت‌هایتان را با عزت نفس بخواهید. به این معنا که حتی الامکان از دیگران مسألت مدارید تا عزت نفس‌تان به خطر نیفتد، امّا از دیگر سو می‌آموزد که هرگاه کسی از تو چیزی خواست با توجه و عنایت تمام حاجت او را برآور و مراقب کرامت او باش.