غفلت، عامل سقوط

پیش از هر چیز باید به این نكته توجه كنیم كه هر یك از ما باید نسبت به مسائل اعتقادی خود جدی‌تر عمل كنیم. همه ما معتقدیم كه هر سخنی كه بر زبان می‌رانیم و یا هر عملی كه انجام می‌دهیم، در نامه اعمالمان ثبت می‌گردد و روزی باید پاسخگوی آن باشیم: مَا یَلْفِظُ مِن قَوْلٍ إِلَّا لَدَیْهِ رَقِیبٌ عَتِیدٌ؛1 [آدمی] هیچ سخنی را به لفظ درنمی‌آورد مگر اینكه مراقبی آماده نزد اوست [ و آن را ضبط می‌كند]. به‌رغم این حقیقت، برخی در هنگام سخن گفتن غافل می‌شوند و گاهی عصبانیت و گاهی هم انگیزه‌های دیگر باعث می‌شود تا آنها به درستی توجه نداشته باشند كه چه می‌گویند. اینان از حضور خداوند و كاتبان الهی غفلت می‌ورزند و این همان نقطه ضعفی است كه پیش روی انسان قرار دارد. به حسب آنچه از بسیاری آیات شریفه قرآن كریم استفاده می‌شود، عمده لغزش انسان‌ها، در هر مرتبه‌ای از لغزش، و حتی در آنجا كه به اسفل سافلین هم رسیده است، ناشی از همین نقطه ضعف، یعنی غفلت است. در آیات شریفه إِنَّ الَّذِینَ یَضِلُّونَ عَن سَبِیلِ اللَّهِ لَهُمْ عَذَابٌ شَدِیدٌ بِمَا نَسُوا یَوْمَ الْحِسَابِ وَمَا خَلَقْنَا السَّمَاء وَالْأَرْضَ وَمَا بَیْنَهُمَا بَاطِلًا ذَلِكَ ظَنُّ الَّذِینَ كَفَرُوا فَوَیْلٌ لِّلَّذِینَ كَفَرُوا مِنَ النَّارِ؛ همانا كسانی كه از راه خدا منحرف می‌شوند، به [سزای] آنكه روز حساب را فراموش كرده‌اند، عذابی سخت‌ خواهند داشت؛ و آسمان و زمین و آنچه را كه میان این دو است به باطل نیافریدیم، این گمان كسانی است كه به كفر گرویدند، پس وای از آتش بر كسانی كه كافر شده‌اند، و الَّذِینَ اتَّخَذُواْ دِینَهُمْ لَهْوًا وَلَعِبًا وَغَرَّتْهُمُ الْحَیَاهُ الدُّنْیَا فَالْیَوْمَ نَنسَاهُمْ كَمَا نَسُواْ لِقَاء یَوْمِهِمْ هَـذَا وَمَا كَانُواْ بِآیَاتِنَا یَجْحَدُونَ؛ همانان كه دین خود را سرگرمی و بازی پنداشتند و زندگی دنیا مغرورشان كرد، پس همان گونه كه آنان دیدار امروز خود را از یاد بردند و آیات ما را انكار می‌كردند، ما [هم] امروز آنان را از یاد می‌بریم، بر این نكته تأكید شده است كه گمراهان به سبب نسیانشان راه انحرافی را می‌پیمایند. اگر هر یك از انسانها در تمام كارهای خود به یاد داشته باشند كه ناظری وجود دارد كه اعمال آنان را ضبط و ثبت می‌كند و تمام افراد باید در قبال كارهای خود پاسخگو باشند، قطعاً بیش از پیش، مراقب اعمال خود خواهند بود. البته در دنیا ممكن است كسی مورد سؤال قرار گیرد و از خود جوابی بتراشد و بهانه یا توجیهی برای كار خود بیابد؛ ممكن است این قدرت توجیه به حدی باشد كه حتی كسی خود را نیز فریب دهد. ولی تردیدی نیست آن كسی را كه آگاه به درون اشخاص است، نمی‌توان فریب داد و در مقابل او توجیه تراشید. او قبل از این كه كسی سخنی را بر زبان آورد، آن را می‌داند و از انگیزه آن سخن آگاه است. در وصیت حضرت لقمان (علی نبینا و آله و علیه السلام) به فرزند خویش نیز آمده است: أخلِصِ العَمَلَ فَإنَّ النَاقِدَ بَصیرٌ؛عمل خود را خالص گردان، چرا كه آن حسابگر بیناست. با توجه به شرایط پیچیده در روزگار ما، جا دارد كه بیش از هر زمان دیگر به حضور و نظارت خداوند توجه داشت: إِنَّنِی مَعَكُمَا أَسْمَعُ وَأَرَی؛ من همراه شمایم، می‌شنوم و می‌بینم. مبلغان نیز باید در سفرهای تبلیغی، خود را فرستاده وجود مقدس ولی عصر (ارواحنا له الفداء) بدانند و توجه داشته باشند كه او حاضر و ناظر است و بالاتر از همه خداوند متعال نیز بر اعمال نظارت دارد: وَكُنتُ عَلَیْهِمْ شَهِیدًا مَّا دُمْتُ فِیهِمْ فَلَمَّا تَوَفَّیْتَنِی كُنتَ أَنتَ الرَّقِیبَ عَلَیْهِمْ وَأَنتَ عَلَی كُلِّ شَیْءٍ شَهِیدٌ؛ و تا وقتی در میانشان بودم بر آنان گواه بودم پس چون روح مرا گرفتی تو خود بر آنان نگهبان بودی و تو بر هر چیز گواهی. این مطلب را باید جدی گرفت و اطمینان داشت كه بسیاری از كسانی كه به روزهای بسیار ناگواری مبتلا شده‌اند، (و بعید است كه دیگر راه بازگشتی برای آنها وجود داشته باشد) در آغاز امر، نسبت به مسئولیت‌شان دچار غفلت شدند و فراموش كردند كه اگر سخنی گفته شود یا مطلبی نوشته شود، روزی باید پاسخگو بود. اگر این عده از افراد از همان ابتدا به این مسأله توجه داشتند، شاید تا این اندازه دچار انحراف نمی‌شدند. ولی به هر حال آدمی گاهی برای كسب شهرت، ارزش قائل می‌شود و فراموش می‌كند كه باید روزی این سخنان و اعمال را، به طور دقیق، پاسخگو باشد. نقل یك حكایت در اینجا می‌تواند برای عده‌ای تكان دهنده باشد. مرحوم علامه سید محمد حسین طباطبایی (ره) در مورد یك رؤیای صادق چنین نقل می‌كردند كه مرحوم سید حسن جزایری (ره)، كه مرد بسیار شریفی بود، به سرطان مبتلا گردید و جوان‌مرگ شد. بعد از وفات ایشان، یكی از بستگانشان، كه مهندس نیز بود، ایشان را در خواب دید و از او پرسید كه بعد از مرگ چه شد و خلاصه قضیه حساب و كتاب چیست. سید حسن در پاسخ به او اظهار داشت كه همین اندازه برایت بگویم كه اعمالمان به دقت محاسبه می‌شود.