اوصاف مومن

پرسش: قرآن برجسته ترین اوصاف مومنان راستین را در چه چیزهایی بیان می‌کند؟

پاسخ: این سوال را می‌توان با توجه به آیات 15-16 سوره «الم سجده» پاسخ داد. خدای متعال در این دو آیه به بیان صفات برجسته مومنان راستین می‌پردازد، و اصول عقیدتی و برنامه‌های عملی آنها را به طور فشرده با ذکر هشت صفت، بیان می‌کند. نخست می‌فرماید: «تنها کسانی به آیات ما ایمان می‌آورند که هر وقت این آیات به آنها یادآوری شود، به سجده می‌افتند و تسبیح و حمد پروردگارشان را به جا می‌آورند و تکبر نمی‌کنند» (انما یومن بآیاتنا الذین اذا ذکروا بها خروا سجدا و سبحوا بحمد ربهم و هم لایستکبرون). تعبیر به «انما» که معمولا برای حصر است، بیانگر این نکته است که: هرگاه کسی دم از ایمان می‌زند، و دارای ویژگی‌هائی که در این آیات آمده نیست در صف مومنان راستین نمی‌باشد، او فردی ضعیف الایمان است که نمی‌توان وی را به حساب آورد. در این آیه چهار قسمت از صفات آنها بیان شده:

1- به محض شنیدن آیات الهی به سجده می‌افتند، تعبیر به «خروا» به جای «سجدوا» اشاره به نکته لطیفی است که این گروه مومنان بیدار دل، به هنگام شنیدن آیات قرآن، چنان شیفته و مجذوب سخنان پروردگار می‌شوند که بی‌اختیار به سجده می‌افتند، و دل و جان را در این راه از دست می‌دهند. آری، نخستین ویژگی آنها همان عشق سوزان و علاقه آتشینشان به کلام محبوب و معبودشان است. همین ویژگی در بعضی دیگر از آیات قرآن به عنوان یکی از برجسته‌ترین صفات انبیاء ذکر شده است، چنان که خداوند درباره گروهی از پیامبران بزرگ می‌گوید: اذا تتلی علیهم آیات الرحمن خروا سجدا و بکیا: «هنگامی که آیات خداوند رحمان بر آنان خوانده می‌شد، به خاک می‌افتادند و سجده می‌کردند و گریه شوق سر می‌دادند.» (مریم-58) گرچه «آیات» در اینجا به طور مطلق ذکر شده، ولی پیدا است که منظور از آن، بیشتر آیاتی است که دعوت به توحید و مبارزه با شرک می‌کند. 2و3-نشانه دوم و سوم آنها «تسبیح» و «حمد» پروردگار است، از یکسو، خدا را از نقائص پاک و منزه می‌شمرند، و از سوی دیگر، او را به خاطر صفات کمال و جمالش، حمد و ستایش می‌نمایند.