آیا علم می‌تواند جایگزین دین شود؟

پرسش:

آیا علم می‌تواند جایگزین دین شود؟

پاسخ:

علم و دین این بحث یکی از چالش‌های رنسانس در اروپا است چرا که در قرون وسطی حاکمان کلیسا، با بهانه قرار دادن نوشته‌های تورات، از پیشرفت علم علی‌الخصوص علوم تجربی جلوگیری می‌کردند. بعد از رنسانس در اذهان این‌گونه تداعی شد که علم می‌تواند جایگزین دین شود اما با گذشت سال‌ها همه دانشمندان معترفند که علم و دین باید در حیطه خود باشند. به عنوان نمونه به برخی از سخنان دانشمندان غرب اشاره می‌شود: ماکس پلانک: بر سر در معبد علم نوشته‌اند هر کس ایمان ندارد وارد نشود. لرد کلوین: اگر نیکو بیندیشید علم شما را ناچار از آن خواهد کرد که به خدا ایمان داشته باشید. آلبرت انیشتین: احساس مذهبی بزرگ‌ترین شاه فنر تحقیقات علمی است. ماکس پلانک: دین و علم مشترکا بر ضد شرک و الحاد می‌جنگد و برانگیزندۀ آن‌ها همواره خدا بوده و خواهد بود. جورج هربرت: من نه تنها به خدا ایمان دارم که به او اعتماد و توکل نیز دارم. خداشناسی برای من قضیه فلسفی متروکی نیست، بلکه اندیشه‌ای واقعی و جزئی از حیات و کوشش روزانۀ من است. پروفسور الویر وندل: هر قدر معلومات بشر زیادتر می‌شود شکاف میان علم و مذهب تنگ‌تر می‌شود و فهم درست علوم امکان ایمان به خدا را بیشتر می‌کند. کارل هایم: شگفتی‌های عالم نه تنها اجازۀ تأثیر خالق حکیم را می‌دهد بلکه وجود او را ایجاب می‌کند. آسا گری: هیچ مرد خداشناسی نمی‌تواند قبول کند آن‌چه را که علم از عالم مأورای طبیعت به عالم طبیعت می‌آورد مخالفتی با دین و مذهب داشته باشد. علم و دین در اسلام در اسلام هیچ‌گاه این نسبت به آن صورتی که در غرب مطرح شد و شبهات مربوط به آن طرح نگردیده است بلکه از ابتدای ظهور اسلام و تشکیل حکومت اسلامی در مدینه علم و دین در کنار هم به عنوان دو عامل سعادت بشر ذکر گردیده و هیچ اختلافی بین آن دو مشاهده نشد. در اسلام طلب علم برای هر مرد و زن مسلمانی واجب بوده و پیامبر اکرم همه را به علم‌آموزی تشویق می‌نمود، تا جایی که ایشان می‌فرماید: «اطلبوا العلم ولوا باصین» «علم را بیاموزید حتی با رفتن به چین» از این روایت می‌توان دریافت که تنها علوم الهیات و حدیث مد نظر رسول اکرم نبوده است چرا که این علوم در چین یافت نمی‌شود.