دانشنامه پژوهه بزرگترین بانک مقالات علوم انسانی و اسلامی

ارزش اعمال صالح عالمانه

No image
ارزش اعمال صالح عالمانه

در آيات و روايات بر علم و معرفت بسيار تأکيد شده است تا جايي که بيان کرده اند هر عملي با علم همراه باشد ارزش بيشتر يافته و ثواب و پاداش آن فزونتر است.

شايد بهترين شاهد مثال در اين باره همان داستان عابد و زاهد در جزيره است. علي بي محمدبن عبداللّه از ابراهيم بن اسحاق از محمد بن سليمان ديلمي و او از پدرش نقل مي کند که : به امام صادق (ع) عرض کردم: فلاني در عبادت، ديانت و فضيلت چنين و چنان است.

فرمود: عقلش چگونه است؟

گفتم: نمي دانم.

فرمود: پاداش به اندازه عقل است. مردي از بني اسرائيل در يکي از جزاير دريا که سبز و خرم و پر آب و درخت بود عبادت خدا مي کرد، يکي از فرشتگان از آنجا گذشت و عرض کرد: پروردگارا! مقدار پاداش اين بنده ات را به من بنما. خداوند به او نشان داد و او آن مقدار را کوچک شمرد. خدا به او وحي کرد: همراه او باش.

آن فرشته به صورت انساني نزد او آمد. عابد گفت: تو کيستي؟

گفت مردي عابدم، چون از مقام و عبادت تو در اين مکان آگاه شدم نزد تو آمدم تا با تو عبادت خدا کنم. فرشته آن روز را با او بود، چون صبح شد فرشته به او گفت: جاي پاکيزه اي داري، فقط براي عبادت خوب است.

عابد گفت: اينجا يک عيب دارد.

فرشته گفت: چه عيبي؟

عابد گفت: خداي ما چهارپائي ندارد؛ اگر او خري مي داشت در اينجا مي چرانيدمش، به راستي اين علفها از بين مي رود!

فرشته گفت: پروردگار که خر ندارد!

عابد گفت: اگر خري مي داشت چنين علفي تباه نمي شد.

خدا به فرشته وحي کرد: همانا او را به اندازه عقلش پاداش مي دهم. (اصول کافي ، ج 1 ص12)

هر چند از نظر اسلام آنچه موجب ارزش انسان مي شود دستيابي به تقوا از طريق عبوديت(بقره، آيه 21) و تزکيه نفس به کمک کتاب الله و عترت طاهره(بقره، آيه 129؛ آل عمران 164؛ جمعه، آيه 2) است، ولي اين تزکيه نيازمند تعليم خدا و پيامبر(ص) و اهل بيت(ع) است. به اين معنا که تعليم آنان و تعلم ما مقدم بر تزکيه آنان و خودسازي ماست.

از همين رو در آيات قرآن همواره بر ارزش علم تأکيد ويژه اي شده و درباره نسبت ارزشي هر عبادتي با علم آن بارها سخن به ميان آمده است. از جمله اين آيات مي توان به آيه 9 سوره زمر اشاره کرد. خداوند مي فرمايد: اَمَّنْ هُوَ قَانِتٌ آنَاء اللَّيْلِ سَاجِدًا وَقَائِمًا يَحْذَرُ الْآخِرَةَ وَيَرْجُو رَحْمَةَ رَبِّهِ قُلْ هَلْ يَسْتَوِي الَّذِينَ يَعْلَمُونَ وَالَّذِينَ لَا يَعْلَمُونَ إِنَّمَا يَتَذَکَّرُ اُوْلُوا الْاَلْبَابِ؛ آيا چنين کسي بهتر است يا آن کسي که او در طول شب در سجده و قيام اطاعت خدا مي کند و از آخرت می‌ترسد و رحمت پروردگارش را اميد دارد؟ بگو: «آيا کساني که مي دانند و کساني که نمی‌دانند يکسانند؟» تنها خردمندانند که پندپذيرند.

پس تزکيه به عنوان هدف ارزش دارد، اما اين نيازمند علم و تعلمي است که به اين تزکيه معنا و مفهوم ديگري مي بخشد. از همين رو در آيه تزکيه به عنوان هدف مقدم مي شود ولي ارتباط خودش را با علم حفظ مي کند. خداوند در آيه فوق بيان مي کند که تزکيه زماني ارزش مي يابد که با علم همراه باشد. لذا نادان و غير عالم را در سطح عالم قرار نمي دهد و اين گونه به نماز شبي که اهل تزکيه با علم به جا مي آورند بهايي خاص مي بخشد و ارزش آن را اين گونه آشکار مي سازد. امام صادق(ع) در روايتي بر اين اصل تأکيد مي کند که آن عالِم نماز شب خوان بهتر است از نماز شب خوان بدون علم. (نگاه کنيد: وسايل الشيعه، آل البيت، ج 8، ص 156، حديث 32) در اين آيه و روايت سخن از اين نيست که عالم و دانا خوب است، بلکه عالم و دانايي خوب است که عمل صالح چون نماز شب داشته باشد؛ اما اگر عالم باشد و عمل صالح نداشته باشد چنين عالمي خوب نيست.

اما اگر عالم نباشد ولي اهل تزکيه باشد و نماز شب بخواند، چنين کسي قدر و منزلتش بيشتر از عالم بي نماز است؛ زيرا از نظر اسلام تزکيه هدف است و علم مقدمه است. پس کسي که مقدمه را داشته باشد و کاري به ذي مقدمه و هدف نداشته باشد ارزشي ندارد، از اين رو علم بي عمل بي فايده است، اما اگر کسي ذي مقدمه را بياورد هر چند ناقص و بدون علم باشد، آن بهتر و برتر خواهد بود؛ زيرا عمل صالح را دارد هر چند بي علم باشد. در حقيقت آيه 9 سوره زمر، هم ارزش علم و تزکيه را بيان مي کند و هم مي گويد که هدف از علم تزکيه است و اگر علم بي عمل باشد بي ارزش خواهد بود، اما عمل صالح بي عمل ارزش خود را هر چند کم خواهد داشت.

   روزنامه كيهان، شماره 21666 به تاريخ 18/4/96، صفحه 8 (معارف)

این موضوعات را نیز بررسی کنید:

جدیدترین ها در این موضوع

دکتر حسن بلخاری ـ عضو فرهنگستان هنر - بخش اول

دکتر حسن بلخاری ـ عضو فرهنگستان هنر - بخش اول

اشاره: هنر در عامترین تعریف خود، ظهور و تجلی استعدادهای فطری و زیبایی طلب انسان در قالب آثار هنری است.
وظایف و اختیارات شورای نگهبان بر اساس قانون اساسی چیست؟

وظایف و اختیارات شورای نگهبان بر اساس قانون اساسی چیست؟

از جمله نهاد‌های مهم حکومتی، شورای نگهبان است که مطابق اصل ۹۱ قانون اساسی به ‌منظور پاسداری از احکام اسلام و قانون اساسی تشکیل شده است.
رويكرد مسلمانان به علم نجوم معرفت شناسانه است

رويكرد مسلمانان به علم نجوم معرفت شناسانه است

محمدحسن‏صادق‌پور

اگر در آثار دانشمندان و فلاسفه اسلامی نيك بنگريم، در كنار نظريات فلسفی انديشمندان اغلب آثاری مرتبط با علم نجوم نيز می‌توانيم مشاهده كنيم، اما اين علم چه نسبتی با فلسفه و دين دارد كه همواره ردپای آن در انديشه اسلامی وجود داشته است؟
گفتگو با دکتر غلامحسین دینانی - کریم فیضی - ۷

گفتگو با دکتر غلامحسین دینانی - کریم فیضی - ۷

اشاره: سخن به اسماء و صفات الهی رسید و استاد مبحث دشواری را آغاز کردند که دوستداران می‌توانند در کتاب «عقل الله» دنبال کنند. با حذف آن بخش، موضوع را پی می‌گیریم. استاد ادامه می‌دهند:
مفهوم مهدور الدم و مصادیق آن در قانون مجازات اسلامی چیست؟

مفهوم مهدور الدم و مصادیق آن در قانون مجازات اسلامی چیست؟

در قانون مجازات اسلامى براساس متون فقهى در مواردى به صورت مطلق و در مواردى به صورت نسبى و نسبت به افراد خاص، اجازه قتل و سلب حیات صادر شده است.
Powered by TayaCMS