وحدت وجود و جهان بینی عرفانی

جهان آفرینش و شگفتی‌های طبیعت، هر انسان آگاه و بیدار دلی را به سوی خداوند متعال و حکیم هدایت می‌کند و این جهان هستی با تمام بزرگی و عظمت خود در واقع نشان از حکمت خدای بی همتا و لایزالی دارد که آن را بدین زیبایی آفریده است.

در دنیای آفرینش همه ممکنات و موجودات و مخلوقات، خدای واحد و قادر مطلق را پرستش می‌نمایند و این تنها پروردگار و رب جهان است که سزاوار پرستش و عبادت تمام مخلوقات است.‌

در واقع و بنا به نص صریح قرآن کریم فلسفه خلقت جن و انس عبادت و معرفت اوست. «و ما خلقت الجنّ والانس الالیعبدون».

باید در مسیر عرفان الهی معرفت پیدا کرد تا بتوان به مقام قرب الهی نائل گشت.

بزرگان و عارفان و فیلسوفان حق طلب در راه عرفان و شناخت خدا ریاضت‌ها و سختی‌های فراوانی کشیده اند تا به این درجه و مقام والای الهی نیل گشته‌اند.

به طور کلی عرفان به دو دسته تقسیم می‌شود: عرفان عملی و عرفان نظری. عرفان عملی عبارت است از طی منازل سلوک «از بدایات تا نهایات». یعنی حالات و مقامات انسان است از اولین مرحله تنبه و بیداری تا آخرین مرحله که فناء فی الله و بقاء بالله است. به عبارتی دیگر حالات و مقامات انسان است در سیر حق از اولین منزل تا به آخرین منزل که منزل وصول به حق است و از نظر عرفا این مرحله انسان کامل است. عرفان نظری یعنی جهان بینی عرفانی است که چیزی شبیه به فلسفه است. بینش خاصی است در مورد هستی و انسان. یعنی آن نظری که عارف و عرفان درباره جهان و هستی دارد.‌

محور جهان بینی عرفانی وحدت وجود است و این مسئله وحدت وجود مورد بحث است و افرادی که بتوانند تصور صحیحی از وحدت وجودی که عرفا دارند، داشته باشند.

زیرا هر کسی در وحدت وجود تعبیراتی دارد: البته در مقابل وحدت وجود یک کثرت وجود هست یعنی در جهان موجودات متعدد و کثیری هست که یکی از آن انسان است، یکی حیوان و... وجود هر موجودی از موجود دیگر بالذات متباین است. ولی در وحدت وجود گاه گفته می‌شود وجود منحصر است به وجود حق.

«لیس فی الدّار غیره دیار». اما به این معنا که هر موجودی غیر خدا هر چه باشد سرانجام یک موجود محدود است و ذات حق وجود لایتناهی است. کمال، عظمت، قدرت و علم خدا لایتناهی است.

ولی به هنگام مقایسه موجودات با یکدیگر که یکی کوچک تر است و یکی بزرگ تر و یکی قوی تر است و یکی ضعیف تر، در واقع مقایسه محدود با محدود انجام می‌پذیرد.