خزاین غیبی الهی در دسترس مومنان

زندگی انسان‌ها در این جهان همواره از یک سری قوانین معنوی و مادی برخوردار است. بخشی از این قوانین به زندگی مادی و حیات دنیوی و بخش دیگر آن به جهان اخروی و خزائن غیبی مربوط می‌شود. بعضی از آیات قرآن نشان می‌دهد که اشیای مادی از جمله منابع این جهان که به صورت مقدر و محدود وجود دارد، در جهان غیب از وجود و ثابت و نامحدود به جهان طبیعت نازل فرموده است. به عبارت دیگر، قرآن کریم آفرینش اشیای مادی را فرو فرستادن وجودهای مجرد و نامحدود به صورت محدود و مادی می‌خواند. خداوند متعال می‌فرماید: «و ان من شیء الاعندنا خزائنه و ما نترله الا بقدر معلوم». هیچ چیز نیست، مگر آنکه خزائن آن نزد ماست و ما تنها به اندازه ای معین، از آنها فرو می‌فرستیم.‌

علامه طباطبایی در تفسیرالمیزان می‌فرماید: ان من شیء یعنی همه اشیاء؛ از عبارت خزائنه در می‌یابیم که همه اشیاء نزد خداوند خزائنی دارد که فوق عالم محسوس ماست. در واقع زندگی دنیوی سایه و انعکاس زندگی اخروی است و تمام مادیات از معنویات و خزائن غیبی الهام می‌گیرند. به همین دلیل زندگی انسان‌های مومن و نیکوکار هر چند در سختی‌ها باشد تحت نظر و لطف الهامات غیبی و الهی قرار می‌گیرد. ‌

خداوند در سوره نحل می‌فرماید: «و ما عندکم ینفد ما عندالله باق» آنچه نزد شماست فناپذیر و آنچه نزد خداوند است ثابت و پایدار است. دنیای مادیات همواره محدود و فناپذیر است اما آن چیزی در این جهان جاودان و ابدی باقی می‌ماند که به منبع و منشا معنویات و جاودانگی یعنی خداوند بزرگ وصل باشد. اعمال صالح و نیک انسان ها، تصویر انسان‌های بزرگ و ایثارگر و نتایج تلاش‌های این گونه افراد برای بهبود زندگی بشر همواره در ذهن تاریخ جاودان خواهد ماند.‌

این خزائن پیش از آنکه به صورت محدود و مشخص به جهان مادی نازل شوند، وجودی نامحدود دارند. همه چیز این جهان نزد خداوند خزائنی دارد؛ وجود این خزائن مجرد و ثابت است و خداوند متعال اشیای مادی را از این خزائن در جهان محسوس پدید می‌آورد. البته آیه این گونه خلق را انزال می‌خواند، زیرا خزائن به سبب وجود مجرد و نامحدودشان در نزد خداوند از علو برخوردارند و هنگامی که لباس مادیت می‌پوشند، مرتبه وجودی شان تنزل می‌یابد. ‌

از تفاوت‌های اساسی مبانی فلسفی اقتصاد اسلامی و اقتصاد سرمایه داری این است که در مبانی فلسفی اقتصاد سرمایه داری آنچه انکار می‌شود که غیر قابل تجربه حسی است. طرفداران این مبانی، جهان غیب را موهوم می‌پندارند که با حواس ظاهری قابل درک نیست. بر این اساس، منابع موجود در طبیعت را علم اقتصاد، تخصیص بهینه منابع محدود برای نیازهای نامحدود است.‌

از دیدگاه قرآن هر چند امکان دارد منابع بالفعل محدود باشد، ولی قابل افزایش است. خداوند متعال می‌فرماید: از خزائن غیب خود بر این منابع می‌افزاید و نیز درهای خزائن خویش را می‌تواند ببندد. به همین دلیل زمانی که انسان‌های مومن از اموال و دارایی‌های خود انفاق کرده و جهت رفع هر گونه فقر در جامعه، در اختیار همنوعان خود و افراد فقیر قرار می‌دهند، همواره بر برکت اموال آنها از طرف خداوند افزوده می‌شود.‌

باز شدن درهای خزائن غیب خداوند که گاهی از آن به امدادهای غیبی تعبیر می‌شد به اسبابی وابسته و در آیات و راویات بدان تصریح شده است؛ عواملی از قبیل توبه، استغفار از گناهان، نصرت خداوند به وسیله خدمت کردن و مجاهدت مخلصانه در راه نیکبختی عموم مردم باعث می‌شود تا درهای رحمت و الطاف الهی به روی انسان‌ها گشوده شده و کارها و اعمال آنها در مسیر درستی و راستی‌ها قرار گیرد.