دين حداقلی و حداكثری

در ديدگاه آخرت گرا از نظر دانشمندان مسلمان نقش دين در حيات دنيوي و معيشت اين جهاني به صورت امري طفيلي و بالعرض مي شود که در دعوت انبيا جايگاه عمده اي ندارد. اما نظريه آخرت گرايانه نزد برخي از معاصران مفهوم ديگري دارد؛ دين فقط براي آخرت است و امور مربوط به عالم سياست، حکومت، قدرت، اقتصاد، فرهنگ و... به خود مردم وانهاده شده است و تمام سخنان دين به عالم بعد از مرگ مربوط است در مقابل اين دو نگاه، ديدگاه جامع نگر است. ديدگاه جامع نگر در تفسير جهت گيري دعوت انبيا بر اين باور است که تعاليم پيامبران، همه شئون حيات بشر، اعم از زندگي دنيوي و اخروي را شامل است و پيامبر اسلام(ص) به دليل خاتميت، پيامي جامع و کامل براي بشر آورده است. تصوير غالب دانشمندان جامع نگر، از جامع و کامل بودن پيام رسول گرامي اسلام(ص) اين است که خداوند نه حداقل، بلکه حداکثر آنچه را که مورد حاجت بشر است بر وي ارزاني داشته است، بنابراين دين اسلام به همه نيازهاي آدمي پاسخگوست و هرکس با هر حاجتي به دين روي آورد، بي نصيب نخواهد بود.

برخي از متکلمان متاخر و متفکران معاصري همچون امام خميني(ره)، علامه طباطبايي(ره) و... از کساني اند که به ديدگاه جامع نگر قايل هستند.

استاد مطهري نيز از نظريه دين حداکثري دفاع کرده و از همگرايي و همسويي دين و دنيا سخن گفته و ديدگاهي جامع نگرانه در اين باب اتخاذ کرده است.

روزنامه كيهان، شماره 21196 به تاريخ 10/8/94، صفحه 6 (معارف)