دانشنامه پژوهه بزرگترین بانک مقالات علوم انسانی و اسلامی

عزت انسان در چيست؟

No image
عزت انسان در چيست؟

آيا انسان، اين موجودِ سراپا فقر و نياز، نبايد متوكّل به خالق «علي كُلِّ شیء قدِير» باشد؟!بله؛ شرف و عزّت انسان در اين است كه به ديگران از امثال خودش، وابسته و متّكي نباشد؛ بلكه به خودش، يعني به همان قوايي كه خدا به او داده است اتّكا كند و آنها را به كار بيندازد و از خدا بخواهد كه به او مدد داده و او را به هدف برساند و همين معناي توكّل قرآني و اعتماد به نفس و خودكفايي، صحيح و معقول است.

 از رسول خدا (صلي‌الله عليه وآله وسلم) در معناي توكّل نقل شده كه: (الْعِلْمُ بِأنّ الْمخْلُوق لا يضُرُّ و لا ينْفعُ و لا يعْطِي و لا يمْنعُ و اسْتِعْمالُ الْيأسِ مِن الْخلْقِ)؛ «دانستن اينكه مخلوق، نه زياني مي‌تواند برساند و نه نفعي، نه اعطايي دارد و نه منعي.» خالق است كه دل‌ها را به كسي متوجّه مي‌كند و از كسي بر مي‌‌گرداند؛ به وسيله كسي عطا مي‌كند و به وسيله كسي منع مي‌كند. (فإذا كان الْعبْدُ كذلِك لايعْملُ لِأحدٍ سِوي‌الله و لمْ يرْجُ و لمْ يخفْ سِوي‌الله و لمْ يطْمعْ فِي أحدٍ سِوي‌الله فهذا هُو التّوكُّلُ)؛ وقتي انسان به چنين باوري رسيد ديگر براي احدي جز خدا كار نمي‌كند، خدمت به خلقش نيز براي جلب رضاي خدا مي‌شود و امتثالاً لِأمْرِ‌الله به احدي جز خدا اميدوار نمي‌‌گردد و از احدي جز خدا نمي‌‌ترسد و به احدي جز خدا چشمِ طمع نمي‌‌دوزد.

وقتي اين حال، در آدمي پيدا شد علاوه بر زندگي اُخرويش، در همين دنيا آسايش روحي مي‌يابد. حالا عاقبتش كه جاي خودش محفوظ، در دنيا راحت و با عزّت و بي‌غصّه و غم زندگي مي‌كند و زبان حالش اين مي‌شود:

به جهان، خرّم از آنم كه جهان، خرّم از اوست

عـاشقم بر همه عالم كه همه عالم از اوست

به حلاوت بخورم زهر، كه شاهد، ساقي است

بـه ارادت بكـشم درد، كه درمـانم از اوست

 «خداوند همه امور مؤمن را به خودش واگذار نموده، ولي به او اجازه نداده است كه خودش را خوار و ذليل گرداند. آيا به اين كلام خداوند نمي‌‌نگريد كه فرمود: «پس سزاوار است كه مؤمن عزيز بوده و ذليل نباشد».

 عالی‌ترين صفت اهل ايمان

 (إِن تُصِبْك حسنةٌ تسُوْهُمْ وإِن تُصِبْك مُصِيبةٌ يقُولُواْ قدْ أخذْنا أمْرنا مِن قبْلُ ويتولّواْ وّهُمْ فرِحُون

قُل لّن يصِيبنا إِلاّ ما كتب‌الله لنا هُو موْلانا وعلى‌الله فلْيتوكّلِ الْمُوْمِنُون؛قلْ هلْ تربّصُون بِنا إِلاّ إِحْدى الْحُسْنيينِ ونحْنُ نتربّصُ بِكُمْ أن يصِيبكُمُ‌الله بِعذابٍ مِّنْ عِندِهِ أوْ بِأيدِينا فتربّصُواْ إِنّا معكُم مُّتربِّصُون) «اگر نيكى به تو رسد آنان را بدحال مى ‌سازد و اگر پيشامد ناگوارى به تو رسد مى ‌گويند ما پيش از اين تصميم خود را گرفته‌ايم و شادمان روى بر مى تابند. بگو جز آنچه خدا براى ما مقرر داشته هرگز به ما نمى ‌رسد. او سرپرست ماست و مؤمنان بايد تنها بر خدا توكل كنند. بگو آيا براى ما جز يكى از اين دو نيكى را انتظار مى ‌بريد در حالى كه ما انتظار مى‌كشيم كه خدا از جانب خود يا به دست ما عذابى به شما برساند پس انتظار بكشيد كه ما هم با شما در انتظاريم.»

در آيه 50 خداوند حكيم يكي از علائم و نشانه‌هاي منافقان را نشان مي‌دهد كه: خود خواهي و خود پسندي درباره خودشان و بدخواهي و حسادت درباره ديگران است؛ و در آيه 51 و 52 يكي از صفات بسيار عالي اهل ايمان را ارائه مي‌‌فرمايد كه: توكّل و رضا به قضا و تقدير حكيمانه خداوند است.

مي‌ فرمايد: إنْ تُصِبْك حسنةٌ تسُوْهُمْ؛ «اگر حسنه‌اي به تو برسد ناراحتشان مي‌كند.»

امروزه جديدترين علم، يعني روانپزشكي همان چيزهايي را تعليم مي‌دهد كه پيامبران تعليم مي‌‌دادند، زيرا پزشكان روحي دريافته‌اند كه دعا و نماز و ايمان محكم، نگراني، تشويش، هيجان و ترس را كه موجب بسياري از ناخوشي‌هاست، برطرف مي‌‌سازد. (ديل كارنگي، آيـيـن زندگي، ترجمه جهانگير افخمي، ص188) اصولاً ايمان تأثير بسزايي در نفس انسان دارد، چرا كه اعتماد به نفس و قدرت او را بر صبر و تحمل سختي‌هاي زندگي افزايش داده و احساس امنيت و آرامش را در نفس او مستقر ساخته و در درونش آسودگي خاطر به وجود مي‌آورد. (همان، ص88) ويليام جيمز معتقد است در ايمان به خدا نيروي خارق العاده‌اي وجود دارد كه نوعي قدرت معنوي به انسان مي‌‌بخشد و در تحمل سختي‌هاي زندگي به او كمك مي‌كند. (ديل كارنگي، آيين زندگي: چگونه اضطراب و نگراني را از خود دور كرده و زندگي آرامي آغاز كنيم، ترجمه: سوسن اردكاني، ص 31.) قرآن كريم، در سوره‌ طلاق مي‌فرمايد: هر كس پرهيزكاري كند، خداوند راه خروجي براي رهايي وي از مشكلات‌ قرار مي‌دهد و از طريقي كه گمان ندارد روزيش را مي‌‌رساند، و هر كس بر خدا اعتماد كند و كار خود به وي واگذارد، خدا براي او کافی است. همانا خدا فرمان خويش را به نتيجه مي‌‌رساند و آنچه را كه بخواهد تخلف ندارد. (طلاق: 2 و 3)

توكل بر خدا كه منبع فناناپذير قدرت و توانايي است، موجب افزايش مقاومت انسان در برابر مشكلات و حوادث سخت زندگي مي‌شود. (آل عمران: 173) توكل بر خدا، آثار فراواني دارد، از جمله: 1. آن‌كه بر خداوند توكل نمايد: نخستين نتيجه آن، خودكفايي و عدم نياز به غير است، 2. آن‌كه بر خداوند توكل نمايد: تنها از او درخواست چيزي مي‌‌نمايد و او نيز جواب مثبت خواهد داد، 3. آن‌كه بر خداوند توكل نمايد: براي برآوردن تقاضاي افراد نيازمند، به خدا قرض ‌الحسنه مي‌دهد و او آن را بهتر و بيشتر پس دهد 4. آن‌كه بر خداوند توكل نمايد: شكرگزار اوست و خدا را ياور خويش مي‌‌بيند. (نصرا... شاملي و علي بناييان اصفهاني، «تبيين ميدان معناشناسي واژه توكل در نهج البلاغه»، فصلنامه علوم اسلامي، ص 12)

 مهم‌ترين فاكتور برای داشتن آرامش

قرآن، امنيت و آرامشي را كه ايمان در نفس مؤمن ايجاد مي‌كند چنين توصيف مي‌‌فرمايد: «آري، آنها كه ايمان آوردند و ايمان خود را با شرك نياميختند، امنيت، مال آنهاست و آنها هدايت يافتگان‌اند.» (انعام: 82)

در فضيلت عظمت و قدرت نفس همين بس كه خداوند در قرآن كريم مي‌‌فرمايد: «و عزت از آن خدا و از آن پيامبر او و از آن مؤمنان است.» (منافقون: 80) امام صادق (عليه السلام) نيز در اين باره فرموده است: «خداوند همه امور مؤمن را به خودش واگذار نموده، ولي به او اجازه نداده است كه خودش را خوار و ذليل گرداند. آيا به اين كلام خداوند نمي‌‌نگريد كه فرمود: «پس سزاوار است كه مؤمن عزيز بوده و ذليل نباشد.» (احمد ديلمي و مسعود آذربايجاني، اخلاق اسلامي، ص 135) بنابراين، دين و ايمان، انسان را بر نفس مسلط مي‌كند و هنگام كشمكش‌هاي دروني، وي را بر طبيعت خود مسلط و اميال را آرام و مهار مي‌سازد. (جمعي از نويسندگان، «دين و دين‌داري در عصر حاضر»، مجموعه سخنراني‌ها و مقالات دومين و سومين همايش نيايش، ص 153)

مقاله

نویسنده زهرا اجلال
جمع آوری و تدوین رسول غفارپور

این موضوعات را نیز بررسی کنید:

جدیدترین ها در این موضوع

دیدگاه نهج البلاغه درباره نماز

دیدگاه نهج البلاغه درباره نماز

درباره نماز چنين سفارش مى كند: گناهان را از گردن ها باز مى كند، همان گونه كه مهارها از گردن حيوانات باز مى شود. رسول خدا صلى الله عليه و آله نماز را به چشمه آب گرم تشبيه فرموده است كه مقابل در خانه مردى در جريان باشد و آن مرد در هر روز و شب پنج مرتبه در آن شست و شو نمايد (با اين شست و شوى مكرر چه كثافت و چركى در بدن او باقى خواهد ماند؟
روزه داری در آئینه نهج البلاغه

روزه داری در آئینه نهج البلاغه

حرس الله عباده المؤ منين بالصلوات و الزكوات، و مجاهده الصيام فى الايام المفروضات، تسكينا لا طرافهم، و تخشيعا لابصارهم، و تذليلا لنفوسهم خداوند متعال بندگان را ايمان خود را از فريبكارى هاى شيطان محفوظ و مصون مى دارد، به وسيله نمازها و زكات دادن و تحمل مشقت به وسيله روزه گرفتن در روزهاى مقرر (رمضان مبارك) و براى ايجاد آرامش در اعضاى آنان و براى خاشع نمودن چشمان و رام كردن نفس ها.
دیدگاه امام علی علیه السلام درباره روزه

دیدگاه امام علی علیه السلام درباره روزه

كم من صائم ليس له من صيامه اءلا الجوع و الظما، و كم من قائم ليس له من قيامه الا السهر و العناء، حبذا نوم الاكياس و افطارهم بسا روزه دارى كه از روزه اش جز گرسنگى و تشنگى نصيبى نيابد، و بسا شب زنده دارى كه از عبادت شبانه اش جز رنج و بى خوابى بهره اى نبرد، خوشا خواب زيركان (عارف) و روزه خوارى آنان!
دوستى و دشمنى

دوستى و دشمنى

اءصدقاوك ثلاتة و اءعداوك ثلاثة، فاءصدقاوك: صديقك، و صديق صديقك، و عدو عدوك. و اءعداوك: عدوك، و عدو صديقك، و صديق عدوك دوستان تو سه دسته اند و دشمنانت نيز سه دسته اند، اما دوستانت عبارت اند از: دوستت، دوست دوستت، دشمن دشمنت؛ اما دشمنانت؛ دشمن تو، دشمن دوستت و دوست دشمن تو.
No image

حج در سخنان امیر المومنین علیه السلام

الكعبة جعله سبحانه و تعالى للاسلام علما، و للعائذين حرما، فرض ‍ حقه، و اءوجب حجه، و كتب عليكم و فادته فقال سبحانه: و لله على الناس ‍ حج البيت من استطاع اليه سبيلا، و من كفر فاءن الله غنى عن العالمين خداوند سبحان كعبه را نشانى براى اسلام و حرم امنى براى پناه آورندگان به آن قرار داد. حج و اداى حق آن را واجب گرداند و همه را به زيارت آن فراخواند و فرمود: بر هر كسى كه بتواند، زيارت (كعبه واجب ) است و آن كس كه كفر ورزد، خداوند از همه جهانيان بى نياز است.
Powered by TayaCMS