نظریه قطاعی

كلمات كليدي : نظريه قطاعي، جامعه شناسي شهر، منطقه پيراموني، هومر هويت

نویسنده : سمانه خالدی

نظریه قطاعی یکی از نظریات مطرح شده در جامعه‌شناسی شهری است. “هومر هویت” از شاگردان جامعه‌شناس معروف، “رابرت پارک”، این نظریه را مطرح کرده است. وی 142 شهر در آمریکا را مورد مطالعه قرار داد، و نهایتاً نتیجه گرفت که الگوی توسعه شهر بر مبنای قطاعهای گوناگون است. "هویت" در نظریه شهر قطاعی، فرض کرد که شهرها از قطاعهایی تشکیل شده‌اند، که پیرامون مرکز آن توسعه می‌یابند و هر قطاع بطور جداگانه، به مسکن، امور تجاری، تفریحی و صنعتی اختصاص می‌یابد.

"هویت" معتقد بود که قیمت منطقه قطاعها، متفاوت است و معمولاً قیمت زمین و اجاره در یک یا چند قطاع بیرونی بیشتر است. در برخی موارد منطقه‌ای که از هسته مرکزی تا بیرون ادامه یافته، منطقه ارزان قیمت است و هر چه جمعیت شهرها اضافه شود، بخشهای گران‌قیمت به قسمت بیرونی قطاع حرکت می‌کنند. منطقه‌های اعیان‌نشین همه در اثر مهاجرت گروه‌های کم درآمد، کم‌کم به ویرانه مبدل می‌شوند و افرادی که ثروتمند هستند، مناطق دیگری را برای زندگی انتخاب می‌کنند. به این ترتیب "هویت" معتقد بود که مناطق قطاعی گران‌قیمت، عمدتاً پیرامون شهر قرار گرفته و مناطق صنعتی نیز در اطراف دره، رودخانه و خطوط راه‌آهن واقع می‌شوند. اما در دهه‌های اخیر مناطق صنعتی و کارخانه‌ها نیز به حاشیه‌های شهرها رفته‌اند. بطور خلاصه "هویت" معتقد است؛ قیمت زمین و اجاره در مناطق بیرونی شهر بیشتر است، اگر چه بخشهای صنعتی تجاری و مسکونی و شاهراه‌ها و رودخانه‌ها و.... به یکدیگر متصل هستند، ولی شهر، توسعه بیرونی می‌یابد و از چهار جهت شمال، جنوب، شرق و غرب توسعه پیدا می‌کند. شهر همچون یک ستاره است که شعاعهای آن در امتداد خطوط حمل و نقل شکل می‌گیرند. «بسیاری از شهرهای اولیه و کنونی هم در این قالب قرار می‌گیرند. توسعه حمل و نقل و ارتباطات تا اندازه زیادی قشرهای مختلف اجتماعی و بخش‌های مختلف شهری را به هم نزدیک کرده و تحت تاثیر قرار داده و هم ترکیب جدیدی از فرهنگ را بر جای گذاشته است. چنین تغییر و جابه‌جایی امروزه در بسیاری از شهرهای جهان به چشم می‌خورد؛ تنها شاید برخی شهرهای کمتر توسعه یافته باشند که مدل قطاعی خود را حفظ کرده باشند. نظیر برخی شهرها در آفریقا.»[1]