چگونه در مهمانی‌ها رفتار کنیم؟!

مهمان

یکی از وظایف مهمان این است که اگر میزبان وضع خوبی ندارد و قدرت‏ مالی او ضعیف است، از او تقاضای غذایی غیر از آنچه برایش می ‏آورند نکند.

مهمانی رفتن و مهمانی دادن یکی از شاخصه‌های اصلی ایرانیان می‌باشد. این امر مورد توجه اسلام قرار داشته و تأکیدات فراوانی با عنوان صله رحم بر آن شده است. بر اساس تعالیم اسلامی مهمان و میزبان هر دو وظایفی بر عهده دارند که عمل به آن‌ها سبب تداوم رفت و آمدها و استحکام خانواده‌ها خواهد شد. در این مجال به بیان برخی از وظایفی که مهمان بر عهده داشته و باید بدان‌ها عمل نماید پرداخته می‌شود:

تقاضای دشوار از میزبان نکند

یکی از وظایف مهمان این است که اگر میزبان وضع خوبی ندارد و قدرت‏ مالی او ضعیف است، از او تقاضای غذایی غیر از آنچه برایش می ‏آورند نکند.

اگر میزبان از او خواست ‏یکی از دو نوع غذا را انتخاب کند، او راحت‏ترین و ساده‏ترین آنها را انتخاب کند.

امام رضا (علیه السلام) می ‏فرماید: روزی شخصی حضرت علی ‏ (علیه السلام) را دعوت کرد تا برای ناهار به منزل او برود. حضرت فرمود: به شرطی که سه خصلت را برای من ضمانت کنی ، می ‏آیم: اول این‏که از بیرون چیزی نخری . دوم هر چه در خانه حاضر داشتی ، بیاوری و سوم بر عیال خود سخت نگیری .

چه خوب است تمامی مهمان‏ها این‏طور باشند؛ یعنی قبلا با میزبان و برادر دینی خود شرط کنند در پذیرایی خود را به زحمت نیندازد؛ هر چه‏ حاضر بود، بیاورد تا دیگر لزومی به قرض گرفتن نباشد. بسیاری از دردسرهای مهمانی و مخارج بیهوده و اضافی از قانع نبودن‏ مهمان است.

غذای میزبان را کم نشمارد

امام جعفر صادق‏ (علیه السلام) می ‏فرماید: مهمانی که غذای میزبان را تحقیر کرده و کم شمارد، هلاک شده است.

ممکن است میزبان نتواند غذای مورد علاقه و در شان مهمان را تهیه کند و از همان غذایی که خود و خانواده او می ‏خورند، برایش بیاورد و این غذا در نظر مهمان ناچیز باشد. از این رو مهمان نباید میزبان را تحقیر کرده و یا به او طعنه بزند.

یکی از مواردی که مهمان باید با دقت آن را مراعات کند، نگاه نکردن به ‏محارم میزبان است، زیرا اگر خدای نخواسته کسی مهمان برادر دینی خود شد و در آن‏جا نتوانست جلو خود را بگیرد، خیانت ‏بسیار بزرگی را مرتکب شده است

غذا هر چه و هر چند که باشد، نعمت‏ خدا است و باید به‏ خاطر آن خدا را شکرگزاری کرده و از میزبان تشکر نماید.

مهمان نباید به کم بودن غذا نگاه کند، بلکه باید به کسی که نعمت‏ به ظاهر کم را به او داده، یعنی خداوند بزرگ نگاه کند، و وقتی بزرگی خدا را نظاره‏کرد، دیگر کم یا ناچیز بودن غذا را نمی ‏بیند.

هر جا صاحبخانه اشاره کرد، بنشیند

حضرت امام محمد باقر (علیه السلام) می ‏فرماید: هنگامی که یکی از شما وارد منزل ‏برادر دینی خود شد، باید هر کجا که صاحب منزل اشاره می ‏کند بنشیند، زیرا صاحبخانه به وضع منزل خود و آن قسمت‏هایی که نباید آشکار گردد، آشناتر است.

به نامحرم نگاه نکند

یکی از مواردی که مهمان باید با دقت آن را مراعات کند، نگاه نکردن به ‏محارم میزبان است، زیرا اگر خدای نخواسته کسی مهمان برادر دینی خود شد و در آن‏جا نتوانست جلو خود را بگیرد، خیانت ‏بسیار بزرگی را مرتکب شده است.

امام جعفر صادق (‏علیه السلام) می ‏فرماید: نظر و نگاه یکی از تیرهای زهر آگین‏ شیطان است، و چه بسا یک نگاه سبب حسرت و ندامت طولانی بشود.

میهمانی

در وقت معین و مقرر حاضر شود

مهمان نباید مهمانی رفتن را به تاخیر بیندازد تا صاحبخانه یا مهمانان ‏دیگر در انتظار بمانند، همان‏طور که اگر موقع معینی را تعیین کرده‏اند، نباید زودتر به مهمانی برود، زیرا ممکن است میزبان آمادگی استقبال و پذیرایی ‏ نداشته باشد و به این وسیله خجلت زده شود.

وقتی که مهمانی تمام شد، فوری آن‏جا را ترک کند و زیاد در خانه میزبان‏ نماند و مجالست را طولانی نکند، چون این کار علاوه بر این ‏که موجب‏ مزاحمت‏ برای میزبان می ‏شود، وقت مهمان نیز ضایع می ‏گردد. انسان باید حداکثر استفاده را از وقت‏ بنماید، زیرا فردای قیامت از عمر ما سۆال می ‏کنند که در چه راهی آن را گذراندیم.

پیامبر گرامی اسلام‏ (صلی الله علیه وآله) می ‏فرماید: وقتی روز قیامت می ‏شود، هیچ قدمی ‏برداشته نمی ‏شود مگر این ‏که از انسان در مورد چند چیز سۆال می ‏شود، که‏ یکی از آنها عمر است، که می ‏پرسند در چه راهی عمرت را فنا کردی .

بدون اجازه میزبان روزه مستحبی نگیرد

امام محمد باقر (علیه السلام) از رسول گرامی اسلام (‏صلی الله علیه و آله) نقل می ‏کند که آن حضرت‏ فرمود: وقتی یک نفر وارد شهری و داخل خانه کسی شد، مهمان او خواهد بود تا زمانی که از آن‏جا برود و سزاوار نیست مهمان بدون اجازه میزبان ‏روزه مستحبی بگیرد، تا اگر برای او غذایی درست کردند، خراب نشود.

ثواب اجابت دعوت برادر دینی بیشتر از روزه مستحبی است. لذا ائمه‏ (علیهم السلام) دستور داده‏اند وقتی برای مهمانی دعوت شدید، روزه نگیرید و اگر روزه بودید، بدون این ‏که به میزبان خود بگویید روزه هستم، روزه خود را بخورید و دعوت برادر دینی خود را رد نکنید، تا هم ثواب روزه نصیب شما شود و هم ثواب مهمانی .

ثواب اجابت دعوت برادر دینی بیشتر از روزه مستحبی است. لذا ائمه‏ (علیهم السلام) دستور داده‏اند وقتی برای مهمانی دعوت شدید، روزه نگیرید و اگرروزه بودید، بدون این‏که به میزبان خود بگویید روزه هستم، روزه خود رابخورید و دعوت برادر دینی خود را رد نکنید، تا هم ثواب روزه نصیب شما شود و هم ثواب مهمانی

برای میزبان دعا کند

وقتی میزبان در کمال بذل و بخشش تمام امکانات شخصی خود اعم از غذا، جا، لباس و ... را در اختیار مهمان قرار می ‏دهد، مهمان نیز وظیفه دارد برای میزبان و خانواده او دعا و از آنها تقدیر و تشکر کند، زیرا تشکر از بنده ‏خدا شکرگزاری از خدا است.

روزی یکی از یاران امام جعفر صادق(علیه السلام ) غذایی برای آن حضرت آورد. حضرت وقتی از آن غذا میل کرد، فرمود: خدای را شکر و به صاحب غذا گفت: خداوند غذایت را به افراد نیکوکار بخوراند و ملائکه مقرب به تو نیکی کنند (خدا به تو برکت ‏بدهد).

اسرار میزبان را حفظ کند

همان‏طور که میزبان باید اسرار مهمان را حفظ کند و عیوب او را نقل‏نکند، مهمان نیز وظیفه دارد اسرار میزبان را حفظ کند و آبروی او را نبرد.

رعایت این نکات هر چند کوچک می‌تواند روابط برادرانه میان مۆمنان را مستحکم‌تر ساخته و در رشد تعالی اجتماع تأثیر بسزایی داشته باشد.

فرآوری: زینب مجلسی راد

بخش اخلاق و عرفان اسلامی تبیان

منبع: مهمانداری در اسلام، نورمراد محمدی .

http://www.tebyan.net