انسان در برابر مادیات و معنویات

انسان، ماديات، معنويات

آیدین تبریزی

دنیایی که اجتماع انسانی در آن زندگی کرده و تربیت و پرورش می‌یابند، این قافله انسانی را به نیروی علم و فناوری مجهز کرده است و در این مسیر نیازمندی‌های زندگی مادی و بعد مکانیزه اجتماعی او را با یک نیروی اندیشه علمی تا حدودی حل کرده است. رفع این نیازمندی‌ها در سایه تسخیر طبیعت و رام کردن آن در راستای اهداف و آرمان‌های انسانی بوده است. تسخیر طبیعت بکر نیازمند کار و فعالیت‌های شبانه روزی افراد در طول سالیان متمادی بوده است. تراکم افزون کار و گردش فعالیت‌های زندگی، در جهت حل امورات و مشکلات زندگی او را از بعضی دیگر از مسائل اصلی غافل می‌ساخت.

شعاع میدان فعالیت انسان هر چه قدر هم پهناورتر باشد در برابر وسعت جهان نیرویی محدود است. سعی و کوشش افراد فقط به تسخیر و رام کردن محیط اطراف برای رفع حوایج مادی و دنیوی محدود گردیده و نقش مسائل معنوی و الهی در زندگی مادی روز به روز کم رنگ تر می‌گشت. بر اثر همین حقیقت است که امروز مادیات، معنویات را تحت الشعاع قرار داده و جلب شدن حواس به سوی مادیات دنیا، دیوار بزرگی بر روی روحانیت و معنویت دینی کشیده است.‌

مراجعه به تاریخ ادیان و مذاهب و اوضاع دینی مردم در ادوار گذشته و مقایسه آنها با اوضاع دینی زمان معاصر، کمتر صورت می‌گیرد. زیاده روی در مادیات و انحراف از اعتدال در زندگی، از روح معنویت کاسته و دغدغه‌های زندگی مادی، خاطره‌های دینی را از یاد می‌برد. آنچه که به رویه عادی خود ادامه می‌دهد روح مادیت و دنیای صنعتی است که بدون اینکه به راهنمایی‌های عقل سلیم توجه کند، همه احساسات انسانی را به سوی ماده و مکانیزه شدن سوق می‌دهد.‌

درست است که علوم طبیعی چراغی است که بخشی از مجهولات را از تاریکی در آورده و به پیشرفت انسان در یک قسمت از معلومات کمک می‌کند، ولی مجهولات دیگر زندگی انسان‌ها را در ابعاد معنوی حل نمی‌کند. یعنی از علوم طبیعی نمی‌توان انتظار داشت که مسائل ماورای طبیعی و روحی را کشف وحل نماید. هر مسئله‌ای که به مطالب معنوی و ماورای طبیعت محدود است باید در حیطه مخصوص به خود، علوم قرآنی و احکام الهی و دین جستجو کرد. منطق دین به تعمق در معارف دینی و حقایق پس پرده طبیعت و ماده می‌پردازد. تعالیم دینی علاوه بر مزیت واقع بینی که در بر دارد مبدا پیدایش یک رشته اخلاق فاضله و ملکات شریفه انسانی است مانند عزت نفس، ایثار، بردباری و خوش اخلاقی و بالاخره اتصال به نیروی شکست ناپذیر نامتناهی. این فضایل معنوی انسان را از رذایل و صفات ناشایسته اخلاقی دور می‌کند مانند: خودپرستی و تکبر، حسادت و دنیا پرستی.

انسان در محیط محدود زندگی خود، جز مقدار ناچیزی از علم و دانش، به چیز دیگری احاطه ندارد. البته منظور این نیست که انسان به علومی که با نیروی شعور خود کشف کرده اعتماد نکند. بلکه باید هر مسئله ای را در حیطه و چارچوب خود بررسی نمود و پرداختن به بعدی از دنیای پهناور، انسان را از فلسفه ابعاد دیگر غافل سازد چرا که همه امورات و علوم دنیوی و اخروی در ارتباط متقابل با یکدیگر و کامل کننده هم می‌باشند. انسان باید با استفاده از علوم طبیعی در راه مقاصد خویش به فعالیت بپردازد و در جریان زندگی خود دلبستگی تام و کامل به اسباب و نتایجی که از راه علم محدود خود به دست می‌آورد نداشته باشد و خود را جزئی کوچک از کل پهناور جهان ناشناخته هستی بداند، و دلبستگی خود را به خدای یگانه سرمنشا و پرورش دهنده هستی افزایش داده و در تمامی مسائل از او یاری نماید.