نگاهی به زندگی و آثار دکتر محسن جعفری مذهب

مورخ آینده‌اندیش

دکتر محسن جعفری مذهب روز یکم بهمن‌ماه سال ۱۳۳۶ در شهر رشت به‌ دنیا آمد. وی در سال ۱۳۶۸ مدرک کارشناسی تاریخ خود را از دانشگاه تهران اخذ و در سال ۱۳۷۳ پایان‌نامه کارشناسی ارشد خود را با موضوع «ایران در آستانه یورش مغولان» زیر نظر دکتر ابوالفضل نبئی در دانشگاه فردوسی مشهد دفاع کرد. پس از آن سال‌ها زمان خود را صرف انجام پژوهش‌هایی در حوزه ایران‌شناسی کرد و ارتباط مستمر و مؤثری را با پژوهشگران داخل و خارج از ایران برقرار کرد. در این مدت مقالات و یادداشت‌های مختلفی از وی در مجلات علمی کشور از جمله میراث جاویدان، آینه میراث، کتاب ماه تاریخ و جغرافیا، نامه بهارستان، فصلنامه کتاب، گنجینه اسناد و.... منتشر شد. جعفری مذهب همچنین به جهت همکاری با سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران، پژوهش‌های مختلفی را در رابطه با اسناد انجام داده است و در سندپژوهی مهارتی تمام داشت. او در سال ۱۳۸۵ موفق به اخذ درجه دکترای تاریخ از دانشگاه شهید بهشتی شد. عنوان رساله دکترای وی «استقرار تشیع در حکومت سربداران» بود که زیر نظر دکتر علی بیگدلی و با مشاوره دکتر شیرین بیانی آن را به اتمام رساند. پس از آن به عضویت هیات علمی سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران در آمد.

مورخ آینده‌اندیش

دکتر جعفری مذهب طیف وسیعی از پژوهش‌ها را به انجام رسانده و با توجه به پیگیری و علاقه‌مندی که در کار خود داشت، مجری طرح‌ها، برنامه‌ها، نشست‌ها و همایش‌های گوناگونی به ‌عنوان مشاور، دبیر علمی و دبیر اجرایی در مرکز اسناد و خارج از آن شد. همچنین در حوزه ایرانشناسی فعالیت‌های مختلفی را صورت داد. برگزاری نشست‌های تخصصی در مرکز اسناد، شرکت در همایش‌های مرتبط با حوزه تمدنی ایران در آسیا و اروپا، توجه به میراث تاریخی و ادبی ایران در پژوهش‌های علمی، توجه به میراث ملموس و ناملموس فرهنگی ایران و دعوت از ایرانشناسان خارج از کشور از جمله فعالیت‌های وی در این رابطه بود.

حوزه اصلی مطالعات دکتر جعفری مذهب دوران مغول بود و در این ارتباط کار راهنمایی، مشاوره و داوری پایان‌ نامه های مختلفی را در دانشگاه‌های سراسر کشور برعهده داشت. همچنین وی می‌کوشید زمینه همکاری مؤثر مراکز علمی و اجرایی را در ارتباط با تاریخ فراهم آورد و در این رابطه با دایرة‌المعارف بزرگ اسلامی، دانشنامه جهان اسلام، کتابخانه مجلس شورای اسلامی، مرکز پژوهشی میراث مکتوب، مؤسسه تاریخ معاصر ایران، صدا و سیما و... همکاری داشت. او کتابی نیز با عنوان «تاریخ‌شناسی» تدوین کرده که توسط انتشارات آموزش و پرورش به چاپ رسیده است. از دیگر تلاش‌ها و علایق این پژوهشگر تاریخ می‌توان به موضوع عکس‌های تاریخی اشاره کرد که در این زمینه در برگزاری همایش‌ها و نشست‌های مختلفی همکاری داشت و در آنها به ایراد سخنرانی و ارائه مقاله پرداخت. همایش بزرگ دارالفنون که سال گذشته به مناسبت ۱۷۰ سال تأسیس دارالفنون و مرگ امیرکبیر برگزار شد، از دیگر تلاش‌های این پژوهشگر و استاد تاریخ بود.

دکتر محسن جعفری مذهب سرانجام پس از سال‌ها تلاش پیگیرانه و مستمر در حوزه تاریخ و ایرانشناسی در روز ۱۶ مهرماه سال جاری در حالی‌که هنوز وارد ششمین دهه زندگی خود نشده بود دار فانی را وداع گفت. علاقه‌مندان و پژوهشگران تاریخ او را همواره به یاد خواهند آورد به گونه‌ای که در حین مبارزه با بیماری مهلک سرطان از آینده سخن می‌گفت و چه بسیار طرح‌ها و پژوهش‌ها که در زمان بیماری به انجام رساند و چه بسیار برنامه‌ها که برای آینده پروراند. برگزاری همایشی در ارتباط با تاریخ حضور لهستانی‌ها در ایران در آبان ماه سال جاری در دانشگاه تهران از جمله برنامه‌هایی است که وی یکی از طراحان و دست اندرکاران آن بود. همچنین درصدد بود که برنامه‌ای را به مناسبت ۲۰۰ سال صنعت چاپ در ایران برگزار کند که متأسفانه این امر میسر نشد.

سمیرا دردشتی

روزنامه دنیای اقتصاد

تاریخ: چهارشنبه 19/7/1396